Atacama Large Millimeter Array, Radio-interferometer in Atacama-woestijn, Chili

De Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) is een interferometer van 66 radiotelescopen op het Chajnantor-plateau op 5.000 meter in Noord-Chili. Vijftig schotels van 12 meter vormen de hoofdarray, en de Atacama Compact Array voegt vier schotels van 12 meter en twaalf van 7 meter toe. Elke schotel is een ondiepe ronde reflector op een witte voet, geplaatst op donkere funderingsplaten; een gebogen spoor loopt over de roodbruine vlakte.

ALMA ontstond uit drie projecten: het Amerikaanse Millimeter Array, het Europese Large Southern Array en het Japanse Large Millimeter Array. In 1997 kwamen NRAO en ESO overeen de eerste twee samen te voegen, en in maart 1999 werd de naam ALMA gekozen. De ALMA-overeenkomst werd op 25 februari 2003 ondertekend, waarna Japan zich op 14 september 2004 bij Enhanced ALMA aansloot. De waarnemingen begonnen in 2011 en in maart 2013 was de array volledig operationeel.

Het observatorium van 1,4 miljard dollar ontstond door samenwerking tussen Europa, de Verenigde Staten, Canada, Japan, Zuid-Korea, Taiwan en Chili. Wetenschappers uit deelnemende landen gebruiken de faciliteit om fundamentele vragen over de vorming van sterren, sterrenstelsels en planeten te onderzoeken en bij te dragen aan vooruitgang in internationaal radioastronomisch onderzoek.

De locatie ligt ongeveer 50 kilometer ten oosten van San Pedro de Atacama via onverharde wegen. Vanwege de extreme hoogte en gezondheidsrisico's is publieke toegang streng beperkt; rondleidingen vereisen vooraf reserveren en vinden alleen in weekenden plaats bij een faciliteit op lagere hoogte. De droge woestijnomgeving en wolkenloze luchten maken onderzoek het hele jaar mogelijk onder optimale atmosferische omstandigheden met minimale waterdampinterferentie.

De telescopen kunnen worden verspreid en herpositioneerd over 16 kilometer, waardoor de installatie functioneert als een zoomlens. Deze flexibiliteit stelt astronomen in staat om te schakelen tussen groothoekbeelden van grote hemelgebieden en extreem gedetailleerde close-ups van individuele objecten door simpelweg de afstand tussen antennes aan te passen. Gespecialiseerde transportvoertuigen verplaatsen de antennes naar hun respectievelijke posities voor verschillende waarnemingscampagnes.