Commanderie Saint-Jean, Romaanse toren in Nancy, Frankrijk

De Commanderie Saint-Jean is de bewaarde klokkentoren van een 12de-eeuwse romaanse kerk, gesticht door hertog Mattheüs I van Lotharingen, nu aan de Impasse Clérin 84, die uitkomt op de Avenue Foch. De cilindrische toren is opgetrokken uit bleke, sterk verweerde steen of pleister en draagt een steil kegelvormig dak van grijze leisteen. Onder de dakrand zitten twee smalle boogopeningen naast elkaar, lager drie kleine vierkante uitsparingen verticaal boven elkaar; een eenvoudige donkere deur en een klein vierkant stenen plaatje markeren de voet.

De commanderij werd in 1140 op het open veld bij de Étang Saint-Jean tussen Laxou en Nancy gebouwd; de toren is de bewaarde klokkentoren van een door hertog Mattheus I gestichte kerk. In 1147 schonk hij de Hospitaalridders van Sint-Jan van Jeruzalem land, een molen, een oven en het recht van punazs, een tweeëndertigste van de graanverkopen op de markten van Nancy, bevestigd door hertog Simon in 1190 en in 1603 vernieuwd door Hendrik II tot het in 1732 door een belasting werd vervangen. Karel de Stoute vestigde er zijn hoofdkwartier tijdens het beleg van Nancy van oktober 1476 tot januari 1477. In 1633 onder Lodewijk XIII deels verwoest en in 1795 als nationaal goed verkocht, werd de commanderij midden 19e eeuw gesloopt op de toren na, die op 19 januari 1927 werd ingeschreven.

De naam „Vieil Aître” betekende oude begraafplaats en herinnert aan een Merovingisch grafveld. In de 18e eeuw vond aan de voet van de toren de Sint-Jansjaarmarkt of kersenmarkt plaats, waar men zich in provisorische kroegen verdrong en naar zangers van klaagliederen luisterde; Yves-Dominique Collin graveerde de toren, een duiventil en de kramen langs een lindenlaan.

De toren staat op nummer 84 van de impasse Clérin, een kort doodlopend straatje vanaf de avenue Foch ten westen van het centrum, bij de place de la Commanderie en de grens met Laxou. Er is geen bezoek binnen; vanaf het steegje ziet men het leien kegeldak, de hoge openingen en het plaatje naast de deur. Omdat de plek buiten de oude hertogelijke muren ligt, is een wandeling door een randwijk nodig.

De toren is het laatste overblijfsel van een kerk die door hertog Mattheüs I werd gesticht en midden 19e eeuw werd afgebroken; de overige gebouwen van de commanderij gingen op in de stadsuitbreidingen van de 19e eeuw en werden daarna gesloopt. De naam "Vieil Aître" betekent oude begraafplaats en herinnert aan een Merovingisch grafveld. De toren is sinds 19 januari 1927 beschermd als monument historique en sinds 1950 eigendom van de stad Nancy.