Aniakchak National Monument and Preserve, Nationaal monument en reservaat in Lake and Peninsula, Verenigde Staten

Het Aniakchak National Monument and Preserve draait om de 9,7 km brede Aniakchak-krater, een caldera die ongeveer 3.700 jaar geleden ontstond toen een berg van circa 2.100 m in zijn magmakamer instortte. Het hoogste punt van de rand, Aniakchak Peak, ligt op ongeveer 1.335 m, de calderabodem bij de uitstroom van Surprise Lake op ongeveer 322 m. Binnenin liggen Surprise Lake, de bron van de Aniakchak River, Vent Mountain uit de uitbarsting van 1931 en de Gates, de kloof waardoor de rivier de caldera verlaat.

De oorspronkelijk ongeveer 2.100 meter hoge Mount Aniakchak stortte zo'n 3.700 jaar geleden in zijn magmakamer, waardoor een 9,7 kilometer wijde caldera van circa 1.000 meter diep achterbleef. Tot de jaren 1920 bleef de streek vrijwel onverkend, tot olieprospectie melding maakte van een onbeschreven vulkaan. Een matige uitbarsting vormde in 1931 Vent Mountain en leidde tot de bekendheid die bescherming opleverde: president Jimmy Carter riep het monument op 1 december 1978 uit, en de Alaska National Interest Lands Conservation Act legde op 2 december 1980 de definitieve grenzen van monument en preserve vast.

De naam Aniakchak komt uit de Unangax-taal. Het gebied wordt beheerd voor zelfvoorziening: Alaska Natives mogen jagen en vissen in het monument en het reservaat, sportjacht is alleen in het reservaat toegestaan. De Aniakchak-rivier, die het Surprise Lake via de Gates afwatert, wordt met raft en kajak bevaren.

De toegang gaat per watervliegtuig naar het Surprise Lake in de krater, waar mist de landing echter vaak verhindert, of per boot of vliegtuig naar kustplaatsen en vandaar over land; een weg vanaf Port Heiden bereikt alleen de buitenste calderaranden. Er zijn geen vaste voorzieningen en bezoekersregistratie is niet vereist. Ophalen kan door het weer lang vertraging oplopen.

De National Park Service telde in 2017 slechts 100 recreatieve bezoeken, het laagste aantal van alle eenheden in het systeem; een Duitstalige bron noemt 199 geregistreerde bezoekers voor 2023. De meeste bezoekers landen met een watervliegtuig op het Surprise Lake, maar mist verhindert vaak de landing.