Forum Novum, Archeologische vindplaats in Torri in Sabina, Italië

Forum Novum is de locatie van een Romeins municipium in Torri in Sabina, aan de beek Aia. Opgravingen eind jaren 1970 en geofysische surveys vanaf 1997 brachten een basilica, een tempelcomplex, een deel van het forum, een badcomplex, een amfitheater en kleine tabernae aan het licht; een stadsvilla lag bij het centrum. De bebouwing was dun, met weinig woonstructuren.

Forum Novum werd in het begin van de 1e eeuw n.Chr. verheven tot municipium en ingedeeld bij de tribus Crustumina; Plinius vermeldt het in zijn Naturalis Historia. Het ontstond waarschijnlijk na een ouder republikeins forum, vandaar de naam Novum. Het centrum bleef actief tot in de 3e eeuw, en in de 4e eeuw werd er nog markt gehouden. In de 5e eeuw werd een bisdom gesticht, waaruit de naam Vescovìo voortkwam; de kolonie werd verwoest tijdens de Saraceense invallen met als hoogtepunt 846.

De naam Vescovìo, nog steeds gebruikt voor de streek, komt van het bisdom dat hier in de vijfde eeuw werd gesticht; het maakte Forum Novum in de vroege middeleeuwen tot een regionaal centrum en bestaat vandaag voort als titulaire zetel. In de vierde eeuw werd hier nog markt gehouden, en de plek bleef een ontmoetingspunt voor de omliggende plattelandsbevolking.

Forum Novum ligt op het platteland bij Torri in Sabina, aan de Torrente Aia, en is via landwegen bereikbaar; het opgegraven terrein is onoverdekt en deels begroeid. De onderzoeken van de British School at Rome vanaf 1997 gebruikten geofysica en grondradar, waardoor de zichtbare resten gering zijn: zoek de plattegronden van forum, thermen en amfitheater eerder dan staande muren.

Bij de campagne van 1997 gebruikte de British School at Rome grondradar om zones te bereiken die andere geofysica niet haalde, en lokaliseerde het forum, de thermen en het amfitheater. Als woonruimte dienden slechts kleine tabernae, plus een stadswilla bij het centrum: lokale elites monumentaliseerden een ruraal centrum.