Panagia Episkopi, Byzantijnse kerk in Episkopi Gonias, Griekenland

Panagia Episkopi is een kruis-in-vierkant-kerk met koepel, met een Grieks-kruisplattegrond van 14 m lang en 11,1 m breed, waarvan de kruising een koepel op een tamboer draagt. De muren zijn licht gepleisterd, de daken roodbruin betegeld; links achter staat een hoge witte klokkentoren met boogopeningen. De oostelijke arm bevat een halfronde apsis waarvan het venster met middenstijl is gevuld met rode, groene, gele en blauwe glasstenen.

De kerk werd aan het einde van de 11e eeuw gebouwd onder keizer Alexios I Komnenos en verving een eerder cultusgebouw op dezelfde plaats. Deze heropbouw markeerde een belangrijk moment in de religieuze ontwikkeling van de regio tijdens de middelste Byzantijnse periode.

De naam Episkopi betekent "bisschoppelijk": de kerk was tot 1207 en opnieuw van 1537 tot 1827 de zetel van het orthodoxe bisdom Santorini. Binnen geldt de 12e-eeuwse icoon van de Panagia Glykofilousa, de "zoet kussende Madonna", als de kostbaarste schat. De zuidoostelijke aanbouw uit 1767, bedoeld om een geschil tussen rooms-katholieken en orthodoxen te beslechten, werd naar het koor doorbroken om als kapel voor de katholieken van het eiland te dienen.

De kerk ligt ongeveer 600 meter ten zuidoosten van Mesa Gonia, bereikbaar via een gedeeltelijk verharde weg die eindigt op een parkeerplaats direct ten noorden van het gebouw. Vanaf Kamari aan de oostkust is het ongeveer 2 km, en Fira ligt 5 km naar het noordwesten. De hoofdingang is op het westen, met twee extra deuren elk aan de noord- en zuidzijde.

De twee iconen boven de Heilige Deur zijn moderne werken: de zeventiende-eeuwse panelen van de Panagia en Christus Pantocrator werden in 1982 gestolen. Let in plaats daarvan op de marmerinleg naast de deur, waarvan de uitsparingen waren gevuld met een rood mengsel van was en mastiek dat nu donker is geworden.