Hohentwiel, Vulkanische berg met kasteelruïnes in Hegau-regio, Duitsland.

De Hohentwiel is een 696,2 m hoge fonolietberg ten noordwesten van Singen in de Hegau in Baden-Württemberg. Op de vlakke top liggen de ruïnes van de vesting Hohentwiel: grijsbruine stenen muren van twee tot drie verdiepingen hoog, lage fundamenten, een ronde toren links en een hoge muur langs de rechterrand. Een aparte groep vervallen gebouwen klampt zich onder de top aan de helling vast.

De eerste schriftelijke vermelding van het kasteel, als castellum tuiel, staat in de kloosterkroniek van Sankt Gallen van Ekkehard IV, die een belegering in 915 vermeldt. Begin zestiende eeuw ging de vesting over naar de Württembergers, die haar uitbouwden tot staatsvesting. Tijdens de Dertigjarige Oorlog weerstond ze vijf belegeringen. Later werd ze onder Napoleon geslecht en ontwikkelde ze zich al snel tot toeristische attractie, met 86.000 bezoekers in 2008.

De naam verschijnt eerst als „castellum tuiel” in de kloosterkroniek van Ekkehard IV van Sankt Gallen, over een kasteel dat in 915 werd belegerd; de vorm „Hohentwiel” is uit 1521 bekend. De herkomst is omstreden: Melchior Goldast leidde hem af van Latijns duellum, wat Ernst Förstemann in 1859 verwierp, en een Alemannische wortel tu- voor „zwellen” is niet bewezen. Sinds 1988 loopt de A81 over ruim 800 meter door een tunnel onder de noordhelling.

De klim naar de vestingruïne duurt ongeveer 30 tot 45 minuten en volgt goed onderhouden paden die op sommige stukken steil worden. Comfortabel schoeisel is aan te raden, want er zijn veel treden en oneffen passages te overbruggen.

De top rijst als een eiland op uit de vlakke omgeving en is op heldere dagen van ver zichtbaar, omdat de donkere fonoliet-kruin steil boven het Bodenmeer en de Alpenvoorlanden uitsteekt. Vanaf boven zie je bij mooi weer niet alleen het meer maar ook verschillende andere uitgedoofde vulkaankegels in de Hegau.