Waipio Valley, Vallei en zwart zandstrand in Hāmākua, Hawaï-eiland, Verenigde Staten

Waipiʻo Valley is een dal in het Hāmākua-district op het eiland Hawaiʻi waarvan de bodem bijna 610 m onder het omringende terrein ligt; het is gevormd door stroomerosie in het zwakke basaltlava van de vulkaan Kohala. Een zwart zandstrand waar surfers komen ligt langs de kust, op de dalbodem liggen enkele tarovelden en verschillende grote watervallen voeden de rivier die van de voet van de grootste waterval achter in het dal naar de oceaan stroomt.

Waipiʻo was de hoofdstad en vaste residentie van vroege Hawaiiaanse aliʻi tot de tijd van koning ʻUmi; Kahaimoelea was het eerste opperhoofd dat er een hof hield. In de 18e eeuw overviel Kahekili II van Maui het dal en verbrandde de vier heilige nioi-bomen. De Kiholo Bay-aardbeving van 2006 liet een klif bij de ingang van het dal in zee storten en veroorzaakte steenslag op de toegangsweg.

Waipiʻo betekent in het Hawaïaans "gebogen water". Het dal was de hoofdstad en vaste verblijfplaats van veel Hawaïaanse aliʻi (hoofden) tot de tijd van koning ʻUmi; Kahaimoelea was het eerste hoofd met een hof in dit dal. Het stond bekend om zijn nioi-bomen, de Nioi wela o Pakaʻalana, en in de Hawaïaanse folklore ligt hier de door zand verborgen poort naar Lua-o-Milu, de onderwereld. Op de dalbodem liggen nog enkele taro-boerderijen.

Het dal is slechts gedeeltelijk toegankelijk voor bezoekers omdat de meeste wegen voorbehouden zijn aan inwoners en geautoriseerde touroperators. De beste manier om het dal te zien is vanuit het uitkijkpunt op de kliffrand.

Het dal staat bekend om zijn uitzonderlijk hoge watervallen, met Hi'ilawe Falls als een van de hoogste op het eiland. Tijdens het regenseizoen storten tientallen watervallen tegelijk langs de klifwanden naar beneden.