Cueva de los Tayos, Kalksteen grot in Morona-Santiago, Ecuador

De Cueva de los Tayos ligt in dun gelaagde kalksteen en schalie op de oostflank van de Andes, 2 km ten zuiden van de Río Santiago en 800 m ten westen van de Río Coangos. De grootste ingang is een schacht van ongeveer 65 m diep, de Chimenea, die afdaalt naar 4,6 km gangen en een zaal van 90 bij 240 m. De grot overbrugt een hoogteverschil van 201 m en eindigt in een sifon.

De grot lag lang vóór de eerste schriftelijke vermeldingen van 1860 in Shuar-gebied; in de jaren zestig bezochten goudzoekers en Ecuadoraans militair personeel haar. In 1976 organiseerde de Schotse avonturier Stan Hall een expeditie met Britse en Ecuadoraanse teams, waaraan Neil Armstrong en het Ecuadoraanse leger deelnamen en die de grot ongeveer een week in kaart bracht. In 2012 concludeerde de Poolse onderzoeker Yoris Jarzynski dat de gangen van natuurlijke oorsprong zijn.

De Shuar dalen elke lente af met lianenladders en bamboefakkels om jonge tayos te verzamelen, de vogels die de grot hun naam geven. Ze behandelen de grot met respect en geloven dat de geesten van hun voorouders er rusten. Shuar-gidsen uit de gemeenschap Coangos begeleiden bezoekers en kennen de gangen goed.

Een bezoek vereist vergunningen, een vlucht naar Yukianza, een busreis, boottocht en wandeling door het bos naar de schacht. Afdaling en opgang zijn fysiek veeleisend en vereisen goede conditie.

Guacharos bewonen de kamers en navigeren door het donker door klikkende geluiden uit te zenden. Deze vogels produceren een olieachtig fruitig vet dat vroeger als lampenbrandstof werd gebruikt.