Huaca de Chena, Archeologische vindplaats in San Bernardo, Chili

Huaca de Chena is een Inca-site op de Chena-berg, met negen omheiningen op de top en twee ringmuren. De muren werden eerst als verdedigingswerken gelezen, maar sinds 1991 worden ze geïnterpreteerd als de omtrek van een katachtige en als de drie delen van de Inca-kosmos. De hoofdruimte bevat een ushnu, een observatieplatform.

Het complex werd gebouwd tijdens de Inca-expansie in de 15e eeuw en markeert de zuidelijkste grens van het Inca-rijk in Zuid-Amerika. De strategische ligging toont hoe de Inca hun grondgebied naar het zuiden uitbreidde.

In het Quechua betekent chiena een puma in bronst, en sinds 1991 wordt de omtrek van de muren gelezen als de silhouet van een katachtige, dezelfde figuur die Pedro Sarmiento de Gamboa aan Cusco toeschreef. De drie ommuurde ruimtes gelden als de drie niveaus van de Inca-wereld: Hanan Pacha, Kay Pacha en Uku Pacha. Tala Canta Ilabe was de laatste Inca die het Inti Raymi bij zijn ushnu vierde.

De site is geopend voor rondleidingen waar bezoekers de stenen structuren kunnen onderzoeken en meer kunnen leren over Inca-bouwmethoden. Een bezoek vereist enige wandeluithouding, omdat de site op een helling ligt.

Onderzoek suggereert dat de site als astronomisch observatorium diende, met structuren die waren afgestemd op zonnestanden en equinoxen. Deze uitlijning hielp de Inca hun landbouwcycli te plannen.