Torre di Velate, Middeleeuwse toren in Velate, Italië

Torre di Velate is een vervallen stenen wachttoren ten zuiden van Velate, een buurtschap van Varese. De vierkante basis meet 11,30 bij 9,40 meter, en de oorspronkelijke hoogte wordt geschat op 25 tot 33,5 meter. Twee zijden zijn bewaard, waarvan één gesteund door het trappenhuis; de fundamenten van de zuidzijde en sporen van de westzijde resteren. De muren tonen vijf bovengelegen verdiepingen en Romaanse tweezijdig uitgeschuinde vensters.

Gebouwd tussen de 10e en 11e eeuw maakte de toren deel uit van een pre-Alpijnse limes van onderling zichtbare vestingen die de routes tussen de Povlakte en de Alpen beheersten. Hout van de steigers werd gedateerd op 1025–1200. De lokale traditie schrijft hem toe aan aartsbisschop Guido da Velate van Milaan (1025–1071), zonder documentair bewijs. In de 12e eeuw werd hij tijdens de conflicten tussen Milaan en Como zwaar beschadigd en verlaten.

De lokale traditie schrijft de bouw van de toren toe aan Guido da Velate, aartsbisschop van Milaan van 1025 tot 1071, zonder documentair bewijs. Mondelinge verhalen noemen ook ondergrondse gangen die de toren verbonden met het gebied van Villa Zambeletti en Villa Piatti-Clerici.

De toren is bereikbaar via Via alla Torre in Velate, bediend door regelmatige busverbindingen vanuit het centrum van Varese. Goed schoeisel voor wandelen wordt aanbevolen, omdat de grond onregelmatig is en verkenning het beste te voet gebeurt.

De trap tegen de oostmuur heeft geen openingen naar buiten en diende ook als steunbeer; het zigzaggende inwendige verloop wordt in de Italiaanse middeleeuwse architectuur als ongebruikelijk beschreven. Op de begane grond lag een cisterne voor de watervoorziening.