Santa Maria ad Cryptas, Middeleeuwse kerk in Fossa, Abruzzen, Italië

Santa Maria ad Cryptas staat ongeveer een kilometer van het centrum van Fossa, op een helling die door een ondergrondse steunmuur en twee steunpilaren wordt gekeerd. De westgevel heeft een zadeldakprofiel, een gotische spitsboogportaal met kapitelen met rozetten, bloemen en palmen, en daarboven een groot rechthoekig venster. Binnen leidt een schip van drie traveeën naar een vierkant presbyterium en een crypte, met dertiende-eeuwse Genesis-fresco's op de muren.

De kerk werd vermoedelijk in de 9e of 10e eeuw gebouwd als Romaans-Byzantijnse tempel met een crypte, waaraan ze haar naam dankt. Vier eeuwen later bouwden benedictijnse ambachtslieden een gotisch-cisterciënzer kerk op het eerdere gebouw. Zwaar beschadigd door de aardbeving van L'Aquila in 2009, werd ze na restauratie op 28 april 2019 heropend voor de eredienst.

De naam „ad Cryptas” komt van de crypte onder het priesterkoor, bereikbaar via een trap en mogelijk ontstaan uit een hypogeum gewijd aan de godin Vesta. Onderaan de apsis noemen de fresco's de opdrachtgevers: Guglielmo Morelli uit Sant'Eusanio, gedocumenteerd in 1259, zijn vrouw, een abt genaamd Guido en drie jonge vrouwen.

De kerk staat ongeveer een kilometer van het centrum van Fossa, enkele kilometers van het klooster Santo Spirito ad Ocre waarvan ze afhing. Omdat ze op een helling is gebouwd, wordt ze gestut door een ingegraven tegenmuur langs de dalzijde en twee steunpilaren aan de uiteinden van de zijmuur. Ze raakte zwaar beschadigd door de aardbeving van L'Aquila in 2009 en werd na een lange restauratie op 28 april 2019 heropend voor de eredienst.

De frescos vermelden hun opdrachtgevers onderaan de apsis: Guglielmo Morelli uit Sant'Eusanio, gedocumenteerd in 1259, zijn vrouw, een abt genaamd Guido en drie jonge vrouwen. In het derde travee verwijzen twee heilige ridders, Joris en Martinus, naar een opdrachtgever die tot een ridderorde behoorde.