Pieve di Santa Maria Assunta, Romaanse parochiekerk in San Leo, Italië

Santa Maria Assunta is een basilicale kerk met drie schepen in San Leo, opgetrokken uit blokken zandsteen, kalksteen en ander gesteente. De drie apsissen dragen hangende bogen van afwisselend steen en baksteen, telkens drie aan drie tussen de pilasters, en de hoofapsis omvat ongeveer een derde van de omtrek van de andere twee. De façade hangt boven de rots, geschraagd door vijf steunberen, met zijportalen onder blinde loggia's.

De traditie schrijft de bouw van de eerste kerk tussen de 3e en 4e eeuw toe aan de Dalmatische steenhouwer Sint-Leo, gewijd aan de Dormitio Virginis. Een Karolingische kerk raakte beschadigd door een aardbeving en werd bijna volledig herbouwd; de romaanse kenmerken van het huidige gebouw wijzen op de 11e eeuw. Het ciborium in het priesterkoor draagt het jaartal 882 en werd volgens de overlevering door hertog Orso aan de Maagd gewijd.

Het Sacello di San Leone, dat men via een buitendeur betreedt, bewaart de voorzijde van een sarcofaag met twee pauwen die uit een vat drinken; het is het oudste beeldhouwwerk van het complex, vermoedelijk van vóór de 8e eeuw, hergebruikt in de dagkant van een eenlichtsvenster. De naam van de kerk verwijst naar de Dormitio Virginis, de tenhemelopneming van Maria.

Het gebouw is gemakkelijk van buiten toegankelijk en ligt op een rotsachtige uitsteksel met parkeergelegenheid in de buurt. De ondergrondse gebieden vereisen voorzichtig betreden, dus stevige schoenen en mogelijk een zaklamp zijn nuttig.

Het Sacello di San Leone, dat men via een buitendeur betreedt, bewaart sporen van een in de rots uitgehouwen apsis en de voorzijde van een sarcofaag met twee pauwen die uit een vat drinken. Dit reliëf, vermoedelijk ouder dan de 8e eeuw, is het oudste beeldhouwwerk van het complex en werd hergebruikt in de dagkant van een eenvoudig venster.