Palazzo della Sapienza, Renaissancepaleis in centraal Rome, Italië

Het Palazzo della Sapienza is een rechthoekig paleis in de Romeinse wijk Sant'Eustachio, gebouwd rond een grote binnenplaats. De vier vleugels — twee langere in het noorden en zuiden, twee kortere in het oosten en westen — omsluiten de binnenplaats, met de portieken en loggia's van Giacomo della Porta aan drie zijden en een exedra-muur aan de vierde. De hoofdingang in het westen heeft een driehoekig fronton en een architraaf met inscriptie voor paus Sixtus V (1586).

In 1562 bouwde Guidetto Guidetti lokalen in de rechtervleugel; in 1577 gaf Gregorius XIII Giacomo della Porta de opdracht de verspreide Romeinse scholen te verenigen, en hij ontwierp het rechthoekige paleis rond een binnenplaats. Borromini voltooide tussen 1632 en 1667 de noordvleugel en sloot de binnenplaats met Sant'Ivo alla Sapienza. De universiteit vertrok in 1935 en het gebouw huisvest nu het Staatsarchief van Rome.

De naam komt van het Latijnse motto boven de hoofdingang, „Initium sapientiae timor Domini“, uit het Boek Spreuken; officieel heette het gebouw Studium Urbis. De gevel aan het binnenhof draagt de wapens van de pausen die de werken bevorderden: de Boncompagni-draak, de Peretti-leeuw, de Borghese-draak en -adelaar, de Barberini-bijen en de Chigi-bergen met ster.

Het paleis wordt begrensd door de Piazza Sant'Eustachio, de Corso del Rinascimento, de Via degli Staderari, de Via dei Sediari en de Via del Teatro Valle. De hoofdingang ligt aan de westzijde onder een driehoekig fronton; vandaar bereikt men de binnenplaats en de kerk Sant'Ivo alla Sapienza, die de oostzijde afsluit. Het complex huisvest tegenwoordig het Staatsarchief van Rome.

De binnenfaçade aan het hof draagt in ronde nissen de wapenschilden van de pausen die de werken bevorderden: de draak van Gregorius XIII Boncompagni, de leeuw van Sixtus V Peretti, de draak en de adelaar van Paulus V Borghese, de bijen van Urbanus VIII Barberini en de bergen en de ster van Alexander VII Chigi.