Gardiol, Occitaans dialect in Guardia Piemontese, Italië

Gardiol (gardiòl in het Occitaans) is het Occitaanse dialect dat wordt gesproken in Guardia Piemontese, Calabrië. Het behoort tot de Vivaro-Alpijnse tak en werd in de 14e eeuw gebracht door Waldenzische kolonisten uit de Piëmontese valleien. De uitspraak verschilt van het Franse Occitaans, maar sinds de jaren 1970 maakt een door de Duitse romanist Hans-Peter Kunert aan de klassieke norm aangepaste spelling het buiten het dorp leesbaar.

Het Gardiol stamt af van het Vivaro-Alpijnse Occitaans uit de Piëmontese valleien, dat Waldenzische kolonisten in de 14e eeuw naar Guardia Piemontese brachten. In 1561 kwamen bij een vervolging van de Waldenzen vele mensen om. Vanaf de jaren 1970 verspreidde Arturo Genre de naam Occitaans en de spelling van de Escolo dòu Po; Hans-Peter Kunert paste de klassieke Occitaanse spelling aan het Gardiol aan, wat een Gardiols-Italiaans woordenboek en lesmateriaal mogelijk maakte.

Gardiol is deel van het dagelijks leven in Guardia Piemontese, gesproken tussen buren en families die het als onderdeel van hun lokale identiteit zien. De taal verbindt inwoners met hun gedeelde erfgoed en onderscheidt hun gemeenschap van omliggende regio's.

Guardia Piemontese is een kleine gemeente in de provincie Cosenza, bereikbaar over de weg vanaf de A2 en de Tyrreense kust. Het historische centrum is compact en het beste te voet te verkennen, met steile steegjes en trappen. Het toeristenbureau kan bezoekers in contact brengen met inwoners en culturele groepen die het Gardiol nog dagelijks gebruiken.

De Duitse romanist Hans-Peter Kunert paste de klassieke Occitaanse spelling aan op het Gardiol, waardoor de taal buiten Guardia Piemontese leesbaar werd; dit maakte schoolmateriaal en een Gardiols-Italiaans woordenboek mogelijk. In 1999 bleek uit veldonderzoek van Agostino Formica dat de taal zich ondanks ongeveer 370 sprekers goed handhaafde. Fiorenzo Toso telde in 2007 340 sprekers op 1.860 inwoners.