Ruisi cathedral, Orthodoxe kathedraal in Kareli, Georgië

De Ruisi-kathedraal is een kruis-in-vierkantkerk van 27,3 × 19,6 m en 23,3 m hoog, gebouwd uit zorgvuldig gehouwen zandsteenblokken, waaraan bij herstellingen basalt, kalksteen en baksteen zijn toegevoegd. De hoge twaalfzijdige koepel rust op vier vrijstaande pijlers, en een diepe bema eindigt in een hoefijzervormige apsis. Een overwelfde narthex uit de 15e eeuw staat voor de westdeur; een drielaagse klokkentoren uit de 17e eeuw verrijst in de ringmuur.

Het oudste metselwerk, in het altaargebied, dateert uit de 8e of 9e eeuw; de kerk werd verbouwd in de 10e en 11e eeuw, waarbij de koepel en de noordelijke zijbeuk werden vernieuwd. Na de vrijwel volledige verwoesting tijdens Timurs invasie van 1400 voerde koning Alexander I (r. 1412-1442) een speciale belasting in om de wederopbouw te financieren, herdacht in een inscriptie op de westgevel; de zuidgevel noemt de architect Shalva. Bisschop Dionise Laradze restaureerde haar in de 16e eeuw en koningin Mariam van Kartli in de jaren 1660.

Ruisi was de zetel van een bisschop met de titel Mroveli; bisschop Leonti wordt toegeschreven een corpus van Georgische kronieken in de 11e eeuw te hebben samengesteld. De kerk bewaart ook de herinnering aan koning Alexander IV van Imeretië, die als gevangene in Ruisi in 1695 werd gedood en in de kerk werd begraven.

Het gebouw is zichtbaar vanaf de weg Gori-Khashuri, waardoor het gemakkelijk te vinden is wanneer je door het gebied reist. Je kunt vanuit verschillende richtingen naderen en door een van de drie deuren naar binnen gaan, afhankelijk van waar je aankomt.

De kathedraal herbergde de kroningsplechtigheid van Koning George II in 1055 en hield later een belangrijk kerkelijk concilie in dat door Koning David IV in 1103 was bijeengeroepen. Deze twee sleutelevenementen verbonden deze plaats met de hoogste niveaus van de Georgische koninklijke en kerkelijke gezag.