Uplistsikhe, Grotstad en archeologische vindplaats in Shida Kartli, Georgië

Uplistsikhe is een oude stad die rechtstreeks in een berg is uitgehouwen en bestaat uit veel kamers, tunnels en ruimten die met elkaar verbonden zijn. Het gehele complex is ontstaan door de rots uit te graven, wat grote zalen, woongebieden en ondergrondse gangen opleverde die vandaag nog zichtbaar zijn.

Uplistsikhe werd een heidens cultuscentrum rond de overgang van het 2e naar het 1e millennium v.Chr., nadat een brand het heiligdom op de heuvel Katlanishevi, 3 km westelijk, had verwoest. In de 4e eeuw v.Chr. was het een stad, en in de late 4e eeuw v.Chr. besloeg de bevolking de hele zuidelijke helling, 9,5 hectare. Enkele honderden kamers, tempels, straten en vestingwerken werden in de Hellenistische periode in de rots uitgehouwen, toen het het belangrijkste cultuscentrum van het koninkrijk Iberië was. Vanaf de 4e eeuw n.Chr. verloor het aan belang, wisselde het in de 9e–10e eeuw meermaals van eigenaar, en zijn militaire rol eindigde met de Mongoolse invasies van de 13e eeuw; in de 19e eeuw werd het definitief verlaten.

De naam Uplistsikhe betekent „vesting van de heer“, van het Georgische upali (heer); middeleeuwse kroniekschrijvers verbonden de stichting met de legendarische Uplos, zoon van Mtskhetos. Opgravingen legden een drieschepige bakstenen basiliek uit de 9e-10e eeuw bloot, bijna ongewijzigd, met verhoogd middenschip, narthex en zuidingang. Wijnpersen, kelders en druivenpitten getuigen van wijnbereiding.

De binnenstad beslaat 4 hectare op de zuidelijke helling; de ingang ligt in het zuiden bij de hoofdpooten en de kleine rots-poort. Een 150 m lange, 10 m hoge tunnel loopt omlaag naar de Mtkvari. De paden zijn in zandsteen uitgehouwen en oneffen, dus stevige schoenen zijn nodig. Enkele oostelijke delen zijn afgesloten en niet opgegraven.

De grote zaal in het bovenste deel van de stad heeft een halfrond gewelf met achthoekige cassettes die in de rots zijn uitgehouwen, een detail dat het steenwerk toont. Ten noorden van de binnenstad liep een 150 meter lange, 10 meter hoge en 2 meter brede tunnel door de rots, een van de grootste wegbouwwerken van de oude Transkaukasische handelsroute.