Collégiale Sainte-Croix, Middeleeuwse kapittelkerk in Montélimar, Frankrijk.

De Collégiale Sainte-Croix is een gotisch gebouw waarvan het schip in 1818 met een bakstenen gewelf werd overkluisd; de apsis is het enige overgebleven deel van het middeleeuwse bouwwerk. De klokkentoren, tussen 1555 en 1557 herbouwd in Italiaanse renaissancestijl naar het voorbeeld van het Capitool in Rome, is 35 meter hoog. Binnen sluit een donker houten doksaal met gesneden spitsbogen de apsis af onder drie hoge glasramen.

De kerk wordt voor het eerst vermeld in 1183, in een bul van paus Lucius III die haar als eigendom van de abdij Île-Barbe in Lyon noemt; van dat romaanse gebouw rest alleen het onderste deel van de klokkentoren. Op 10 juni 1449 verhief paus Nicolaas V haar op verzoek van de dauphin Lodewijk tot kapittelkerk, en tussen 1489 en 1499 werd ze in gotische stijl uitgebreid. In 1567 plunderden protestantse troepen uit Nîmes haar en verwoestten altaren, beelden, klokken en de relieken van de heilige Hébrard; de wederopbouw begon in 1577 en eindigde in 1606, zodat van het middeleeuwse gebouw alleen de apsis overbleef.

De klok die "la Calvine" heet, komt uit de protestantse tempel van Montélimar, die na de herroeping van het Edict van Nantes door Lodewijk XIV in 1685 werd afgebroken, en werd daarna in de kapittelkerk gehangen. In 1600 schonk Maria de' Medici, op doorreis, 1.000 écus, waarmee drie nieuwe klokken werden gekocht. In 1616 kreeg de schrijnwerker Jacques Pavin de opdracht een houten, met lood beklede jacquemart te maken.

De kerk staat in de oude binnenstad van Montélimar, op korte loopafstand van de hoofdpleinen. De 35 meter hoge renaissanceklokkentoren, tussen 1555 en 1557 herbouwd, is het eenvoudigste oriëntatiepunt. Zoek het jaartal 1606 onder een gotisch venster, dat het einde van de wederopbouw markeert. De ingang ligt aan de straatkant; blijf tijdens diensten in de zijbeuken.

Van de romaanse kerk die in 1183 in een bul van paus Lucius III wordt vermeld, resteert alleen het onderste deel van de klokkentoren. De toren werd tussen 1555 en 1557 herbouwd in Italiaanse renaissancestijl naar het voorbeeld van het Capitool in Rome; het Mariabeeld op de top was te zeer vervallen en werd in 1984 verwijderd.