Priory of Santa Maria del Vilar, Romaanse priorijkerk in Villelongue-dels-Monts, Pyrénées-Orientales, Frankrijk.

De priorij Santa Maria del Vilar is een romaanse kerk met één schip, een transept met absidiool en een halfronde apsis, gebouwd van lichtbeige steen. De vlakke klokkentoren rijst boven het hoofdgebouw uit en wordt bekroond door een kleine zadeldakklokkenstoel met een klok onder een open boog. De kerk bewaart romaanse muurschilderingen in de apsis en staat in een complex van grijsbruine steen met pannendaken en rondbogen.

Opgravingen in 1998 brachten een Romeinse tempel uit de 1e eeuw v.Chr. aan het licht. De plek wordt voor het eerst vermeld op 16 mei 1089, toen Na Adalaiza en haar zoon Arnau een boerderij schonken aan het Augustijner prioraat van Lladó, op voorwaarde dat de inkomsten naar de kerk van Santa Maria del Vilar zouden gaan. Een nieuwe kerk werd begin 12e eeuw gebouwd en in 1142 ingewijd door Udalgar I de Castelnou, bisschop van Elne.

De naam Vilar duidt op een afgelegen boerderij of gehucht dat van Villelongue afhing; in de 11e eeuw wordt de kerk vermeld als Sancta Marie de Vilari. Sinds 1994 vindt in de zomer enkele weken het Festival international lyrique et médiéval du Vilar plaats. Een op 11 november 2023 onthulde plaquette eert kapitein Paul Berge, geboren in Perpignan, lid van de missie Berthelot, die in augustus 1917 in Roemenië sneuvelde.

De site ligt in de Albères boven Villelongue-dels-Monts, bereikbaar via een smalle stijgende weg; reken tijd voor het laatste stuk. De kerk is oostwaarts gericht, met de apsis en haar Romaanse fresco's aan de zijde tegenover de ingang. De kruisgang werd in 1924 gedemonteerd en in de jaren 1990 uit de regio Parijs teruggebracht; delen zijn gereconstrueerd.

Een op 11 november 2023 onthulde plaquette herdenkt kapitein Paul Berge, een in Perpignan geboren officier van de Franse militaire missie in Roemenië, die in augustus 1917 sneuvelde. Hij hielp de opmars van de Centrale Mogendheden aan het oostfront tot staan te brengen; de zwaargewonde officier aan de andere kant was Erwin Rommel.