Col de Panissars, Bergpas en archeologische vindplaats in Le Perthus, Frans-Spaanse grens

De Col de Panissars is een pas op 325 m hoogte aan het westelijke uiteinde van het Albère-massief, op de grens tussen Le Perthus en La Jonquera, ten westen van de heuvel met het Fort de Bellegarde. Op de pas liggen de ruïnes van het benedictijner priorij Santa Maria de Panissars, gebouwd op een groot Romeins bouwwerk dat als Mansio Summum Pyrenaeum wordt geïdentificeerd, en een Franse militaire begraafplaats. Op de beboste kam erboven staat een hoge vierkante stenen toren.

De pas was al sinds de prehistorie een overgang en verbond later de Romeinse wegen Via Domitia en Via Augusta op een plek die Summum Pyrenaeum heette. Pompejus richtte er zijn trofee op na zijn overwinning in Hispania; de resten werden in 1983 herontdekt. Op 30 september en 1 oktober 1285 vernietigde het leger van Peter de Grote van Aragon hier dat van Filips III van Frankrijk, waarmee de Aragonese kruistocht eindigde; Filips stierf enkele dagen later in Perpignan.

De naam Panissars komt van het Latijnse panis, brood, omdat reizigers op de pas eten vonden. In de 11e eeuw werd hier een benedictijner priorij aan Santa Maria gebouwd, op de route naar Santiago de Compostela; de ruïnes liggen naast de Romeinse site. De oude douanetoren, de tour des burots, staat nog op de pas.

De pas ligt tussen Le Perthus en La Jonquera, net westelijk en onder de heuvel met het Fort de Bellegarde; omdat de nationale weg en de autosnelweg de naburige Col du Perthus gebruiken, bereikt men de plek te voet. De Romeinse resten en de piramidale grenspaal nr. 567 uit 1764 staan ongeveer 250 m westelijk van de pas, bij het reservoir en de redoute van Panissars.

Uitgravingen hebben fragmenten onthuld van een Romeins monument opgericht door een oude militaire bevelhebber dat eeuwenlang verborgen bleef. De ontdekking toont hoe kritiek deze bergpas was voor militaire controle in de oudheid.