Nea Moni, Byzantijns klooster in Chios, Griekenland.

Nea Moni is een 11e-eeuws kloostercomplex op de berg Provateio, ongeveer 15 km van de stad Chios. De katholikon, gewijd aan de Ontslaping van de Moeder Gods, heeft een achthoekige hoofdkerk met hoge tamboer en koepel, plus een esonarthex en exonarthex. Het ommuurde complex van 17.000 m² omvat ook twee kleinere kerken, een trapeza, vervallen cellen, een cisterne en een verdedigingstoren.

De bouw begon in 1042 toen keizer Constantijn IX Monomachos het klooster liet stichten na de ontdekking van een icoon van de Maagd Maria door drie monniken. In de volgende eeuwen werd het een belangrijk religieus en wetenschappelijk centrum voor de regio Oostelijke Middellandse Zee.

Het katholikon is gewijd aan de Ontslaping van de Moeder Gods en het klooster viert het feest op 23 augustus. De drie stichters Nikitas, Ioannes en Iosif worden als heiligen vereerd op 20 mei, de sterfdag van Nikitas. In 1992 opende een klein museum in een gerenoveerde cel ten noordwesten van het katholikon, met vooral voorwerpen uit het late 19e-eeuw.

Het klooster ligt ongeveer 15 kilometer van de stad Chios en verwelkomt bezoekers die geïnteresseerd zijn in Byzantijnse architectuur en religieuze kunst. Draag comfortabele schoenen omdat het terrein ongelijk is en het verkennen van de verschillende gebouwen vereist wandelen over wisselende oppervlaktes.

De verdedigingstoren diende een dubbel doel als militaire sterkte en bibliotheekopslagplaats voor kostbare handschriften en boeken. Deze combinatie van bescherming en scholastiek weerspiegelt hoe middeleeuwse instellingen in de regio veiligheidsbehoeften en intellectuele doelstellingen in evenwicht brachten.