Fort São Sebastião de Xama, Portugees koloniaal fort in Shama District, Ghana.

Fort São Sebastião de Xama staat op een heuvel van zacht laterietgesteente boven Shama; zijn huidige vorm is grotendeels het werk van de Nederlanders na 1664. Een brede trap leidt naar de toegangspoort en moest de schade aan het metselwerk verbergen die hevige regen veroorzaakte. Van de oorspronkelijke Portugese vesting is weinig bewaard; tussen 1954 en 1957 werd het fort gerestaureerd.

De Portugezen stichtten dit fort in 1523 als handelscentrum, dat later in 1642 onder Nederlandse controle viel tijdens hun expansie langs de Goudkust. De verschuivingen in gezag vormden de ontwikkeling van de site over vele generaties.

Anton Wilhelm Amo, rond 1703 geboren in Axim en naar Europa gebracht, werd hoogleraar in Halle en Jena; hij keerde terug naar de Goudkust en woonde in de jaren 1750 in het fort. De bronnen verschillen van mening of de Nederlanders hem daar gevangen hielden. Hij ligt begraven op het kerkhof van het fort, dat vandaag overheidsdiensten en een postkantoor huisvest.

Het fort staat op een heuvel van zacht laterietgesteente boven de plaats Shama, en de brede trap naar de toegangspoort werd gebouwd om erosieschade aan het metselwerk te verbergen. Het bouwwerk is voor bezoekers toegankelijk en huisvest nu lokale autoriteiten en een postkantoor. Hevige regen spoelt het lateriet gemakkelijk weg, waardoor paden glad kunnen zijn.

Het Zamani-project maakte in 2013 een volledige digitale scan van de site met behulp van lasertechnologie. Dit gedetailleerde record bewaart de structuurinformatie voor toekomstige generaties.