St. Kilian, Romaanse kerk in Lügde, Duitsland.

St. Kilian is een Romaanse kerk in Lügde met een opvallende centrale toren met geluidsarcades en zuilen met kubusvormige kapitelen, evenals twee dwarsschepportalen versierd met beeldhouwwerk. Het gebouw staat op een heuvelrug ten zuiden van de stad en wordt omgeven door een begraafplaats die door hoge puin-steenmuren is omsloten.

Op deze plek stond tussen 780 en 784 een Karolingische kerk; de zaal met ingesnoerd koor werd bij opgravingen teruggevonden. De toren verrees rond 1100 en werd rond 1200 verhoogd, schip en koor volgden in het laatste derde deel van de 12e eeuw. In de Dertigjarige Oorlog plunderden Zweedse troepen het interieur en schonden graven; na de vrede werd een nieuw altaar gewijd.

De muur- en gewelfschilderingen dateren van omstreeks 1200 en volgen de school van Soest; die in de apsis zijn van het begin van de 13e eeuw. De apostelfries werd in 1873 blootgelegd en aangevuld; de schilderingen werden rond 1939 overgeschilderd en van 1971 tot 1976 gerestaureerd. Een gedeeltelijke instorting van de apsisboog verwoestte in 1958 een Majestas Domini, die in 1961 in grisaille werd aangevuld.

De plek functioneert als begraafplaatskerk en kan van buiten worden bezichtigd, hoewel toegang tot het interieur beperkt kan zijn. Het is het beste om het in het vroege ochtend- of middaglicht te bezoeken, wanneer de stenen details en torenversieringen het meest zichtbaar zijn.

Op een kapiteel in het schip heet een gesneden hoofd in de volksmond Neidkopf, het nijdshoofd, en zou het Loki voorstellen. Dezelfde kapitelen dragen palmetten, voluten en bladeren, gelezen als het begin en het einde van de wereld. Op het kerkhof herinnert een kruis voor het torenportaal aan de in 1691 overleden scherprechter Mathias Bröcker.