Veleda Cave, Erfgoedgrot in Bestwig, Duitsland

De Veledahöhle bij Bestwig-Velmede in het Sauerland heeft een totale ganglengte van 243 m en is ongeveer 50 m diep, waarmee ze tot de diepste grotten van Westfalen behoort. Ze bestaat uit een in tweeën gedeelde grote hal en een zijgang die na ongeveer 80 m eindigt in het Schusterstübchen. Van de drie noordwaarts gerichte ingangen is alleen de westelijke begaanbaar; de middelste Fuchsloch kan alleen kruipend worden doorquert en de oostelijke ingang zou alleen met ladders bruikbaar zijn.

Archeologische opgravingen onder leiding van geoloog Emil Carthaus toonden aan dat de grot werd bewoond tijdens de IJzertijd. De vondsten omvatten menselijke resten samen met aardewerk en sieraden, wat wijst op langdurig gebruik als woonplaats of schuilplaats.

De naam verbindt de grot met de Germaanse profetes Veleda, die Tacitus in een toren aan de Lippe plaatst, niet bij de Ruhr; de link geldt als een mogelijke geleerdenverzinsel uit de moderne tijd die de plaatsnaam Velmede met het verslag van Tacitus verbond. De Sauerlandse sage „Das Hollenloch zu Velmede” laat Veleda enige tijd in de grot wonen. Rond 1860 ging men op paaszondag voor het aansteken van het paasvuur naar de grot, wierp een steen in de onderste hal en las aan de vijver op de grotbodem de waterstand af voor een vruchtbaar of onvruchtbaar jaar. Na de Eerste Wereldoorlog werden deze gebruiken niet voortgezet.

Toegang tot de Veledahöhle is alleen toegestaan met toestemming van de gemeente Bestwig, die vooraf moet worden aangevraagd. Van de drie noordwaarts gerichte ingangen is alleen de westelijke begaanbaar; het middelste Fuchsloch kan alleen kruipend worden doorquert, en de oostelijke, grootste ingang zou alleen met ladders bruikbaar zijn. De grot ligt ten zuiden van Bestwig-Velmede in een smalle band van midden-devoon Sparganophyllumkalk.

Een nauwe passage loopt dieper de grot in waar onderzoekers een aanzienlijke verzameling oude botten ontdekten. Dit netwerk van onderling verbonden kamers toont hoe vroege bewoners verschillende ruimtes op dezelfde locatie gebruikten.