Burg Ranis, Middeleeuws kasteel in Ranis, Duitsland

Kasteel Ranis staat op een Zechstein-rifrots op 405 m boven zeeniveau boven het Orladal. Het bestaat uit een kleine hoofdburcht rond een binnenplaats in het westen, een ronde bergfried van 38 m, een zuidvleugel met twee siergevels en twee grote voorburchten; de gevels van de zuidvleugel in laat-Saksische renaissancestijl dateren van het begin van de 17e eeuw.

Al sinds de 11e eeuw stond er een versterking op de burchtheuvel; in 1084 beleende keizer Hendrik IV Wiprecht von Groitzsch met het castrum Ranis, de eerste schriftelijke vermelding. Otto IV verpandde het kasteel aan de graven van Schwarzburg, en Frederik II beleende hen ermee in 1220. De Wettiners kochten het in 1389; in 1463 gaf Willem III het aan Heinrich von Brandenstein, wiens schuldenbelaste erfgenamen het in 1571 verkochten aan de heren von Breitenbauch, die het tot 1942 bezaten.

Sinds 1997 vinden op het kasteel jaarlijks de Thüringer Literatur- und Autorentage plaats, georganiseerd door de Jenaer vereniging LeseZeichen e.V.; te gast waren onder anderen Katharina Thalbach, Iris Berben en Saša Stanišić. Het museum, in 1926 gesticht door Dietrich von Breitenbuch en in 1956 door de stad heropend, behandelt het kasteel, de eronder gelegen Ilsenhöhle en de geologie en prehistorie van de streek.

Het kasteel staat op 405 m boven zeeniveau op een Zechsteinrif boven het Orladal, en het bewaarde voorburchtgebouw bevat een overwelfde tunnel die afdaalt naar de oude stad van Ranis. De toegang loopt via de hoofdpoort van de oostelijke voorburcht, die beschermd was door een barbacane, gracht en ophaalbrug. De toegang is beperkt voor rolstoelgebruikers.

In juli 2010 diende het kasteelterrein als filmlocatie voor „Löwenzahn – Das Kinoabenteuer”. In de rots onder de voorburcht, een Zechsteinrif, ligt de kleine Ilsenhöhle, die het kasteelmuseum samen met de geologie en de oergeschiedenis van de streek behandelt.