Mainzer Sand, Natuurreservaat in Mainz, Duitsland.

Het Mainzer Sand is een binnenduinreservaat van 127 hectare tussen Gonsenheim en Mombach, waarvan het kalkrijke witte zand een droge steppegrasland draagt. Een rij hoge dennen markeert de rand waar het open zand aan het aangrenzende Lennebergwald grenst; een boom rechts heeft dode takken tussen groene naalden. Linksonder groeien lage struiken.

De duinen ontstonden na de laatste ijstijd, met door de wind uit de Rijnvallei aangevoerd zand dat meer dan 13.000 jaar geleden werd afgezet; steppeplanten arriveerden ongeveer 12.000 jaar geleden. Vanaf 1798 werd het terrein militair gebruikt, eerst door Franse troepen (1799-1814), daarna door Pruisische en Oostenrijkse eenheden van de vesting Mainz. Later gebruikten de Wehrmacht en na de Tweede Wereldoorlog Franse en Amerikaanse troepen het gebied; delen zijn nog steeds een Amerikaans oefenterrein.

Het gebied trekt bezoekers aan die geïnteresseerd zijn in zeldzame planten en natuurlijke landschappen. Hier kunnen mensen zien hoe de natuur zich aanpast aan droge, zandige omstandigheden die anders zijn dan de bosrijke omgeving.

Het reservaat is bereikbaar via gemarkeerde paden, hoewel bepaalde gebieden gesloten blijven om de kwetsbare ecosystemen en zeldzame plantensoorten te beschermen. Bezoekers moeten op aangewezen paden blijven om het delicate natuurlijk evenwicht niet te verstoren.

De zandorkanet (Onosma arenaria) groeit in Duitsland alleen nog hier, in enkele exemplaren, op kalkrijke witte zandgrond die nauwelijks water vasthoudt. Ook staan er steppeplanten die elders pas in de Hongaarse Poesta en verder oostelijk voorkomen; veel ervan staan op de rode lijst.