Castra Novaesium, Romeins militair fort in Neuss, Duitsland.

Castra Novaesium is de archeologische vindplaats van een Romeins legioenskamp in de wijk Gnadental in Neuss, sinds 2021 deel van het UNESCO-werelderfgoed van de Neder-Germaanse limes. Bovengronds is niets van het kamp te zien; een bord markeert het terrein en een beschermende overkapping bewaart een Romeinse cultusplaats, de fossa sanguinis. Een historische wandelroute met informatiepanelen en kopieën van grote Romeinse artefacten loopt langs de vroegere omtrek.

Een eerste semipermanent legioenskamp dateert mogelijk van kort na 20 v.Chr.; Drusus gebruikte Novaesium in 11 v.Chr. als basis. Rond 30–35 n.Chr. werd de Legio XX Valeria Victrix hierheen overgeplaatst, gevolgd door de Legio XVI Gallica tot 70. Na de Bataafse opstand liet Vespasianus een nieuw fort bouwen voor de Legio VI Victrix, dat rond 100–104 vertrok; daarna nam een hulpfort de plaats in tot de Franken het rond 275 verwoestten.

De naam Novaesium staat in de Historiae van Tacitus en op de Tabula Peutingeriana als Novesio, tussen Asciburgium en Colonia Claudia Ara Agrippinensium. Vandaag staat aan de rand van het terrein een bord met „betreten das Gelände“ boven „Römischen Lagers Novaesium“, en een Historischer Rundgang met kopieën van grote Romeinse artefacten en informatiepanelen wijst op het vroegere kamp.

Het terrein is grotendeels te voet te verkennen en informatiepanelen op het terrein helpen bezoekers zich te oriënteren. Een begeleide rondleiding maakt het veel gemakkelijker de verschillende zones van de vroegere basis te lezen.

Een deel van het huidige stratennet van Neuss volgt nog steeds het patroon van de Romeinse wegen die door het fort liepen. Dit verborgen patroon onder de stad heeft de straten al meer dan 2000 jaar ongemerkt gevormd.