Fort Tolukko, Portugees koloniaal fort op Ternate eiland, Indonesië

Fort Tolukko is een stenen vesting op een kaap aan de oostkust van het eiland Ternate, Indonesië, opgebouwd uit twee stevige bastions die boven het water uitsteken. Het fort ligt op verhoogd terrein en biedt een direct zicht op de natuurlijke ankerplaats en de scheepvaartroutes richting het eiland Halmahera.

De Portugezen bouwden in 1522 een fort in Gamalama, São João Batista genaamd, niet Tolukko. In 1611 bouwden de Spanjaarden San Juan de Toluco boven het dorp Tolukko; in 1612 verlaten, werd het door de Nederlanders ingenomen en omgedoopt tot Fort Hollandia. De Nederlanders repareerden het onder Jan Pieter Both en stonden het in 1661 af aan sultan Mandar Syah. Het werd vernoemd naar Kaicil Tolukko, de tiende heerser van Ternate, wiens bewind in 1692 begon.

De naam Tolukko wordt verbonden met Kaicil Tolukko, de tiende heerser van het sultanaat Ternate, wiens bewind in 1692 begon; een andere overlevering leidt hem af van een lokale uitspraak van Santo Lucas. In 1661 mocht sultan Mandar Syah het fort met ongeveer 160 soldaten bezetten. Het werd in 1996 gerestaureerd en is nu een toeristische attractie.

Het fort ligt in het dorp Dufa Dufa, vlak bij de stad Ternate, en is zonder moeite te bereiken via de kustweg. Een bezoek in de ochtend is aan te raden, omdat het licht over het water richting Halmahera dan het helderst is.

De smalle plattegrond met twee bastions is Iberisch, niet Nederlands zoals bij Fort Oranje en Fort Kalamata. Het fort beheerste een zeldzame landingsplaats zonder koraalrif direct voor de muren; het garnizoen telde 160 man.