Xelha, Oude Maya-haven in Quintana Roo, Mexico.

Xelha is een archeologische site aan de oostkust van het Yucatanschiereiland met stenen gebouwen uit verschillende Maya-perioden. De structuren liggen dicht bij een lagune waar natuurlijke zoetwaterbronnen uit het kalksteen opwellen.

Xelha was vanaf de 1e eeuw n.Chr. bewoond en bleef actief tijdens de klassieke en postklassieke perioden, waarbij de meeste gebouwen in de late postklassiek werden herbouwd; waarschijnlijk werd het pas in de 19e eeuw volledig verlaten. Een stèle gedateerd op 564 n.Chr. werd hier in 1841 ontdekt door Stephens en Catherwood. In 1527 stichtte Francisco de Montejo Salamanca de Xelha, het eerste Spaanse kamp op het schiereiland, dat binnen achttien maanden werd verlaten.

De naam komt uit het Yucateeks Maya: xel („bron") en ha' („water"). De plek was een ommuurd ceremonieel centrum en zeehaven van Cobá, met Tancah en Tulum als andere havens. In de Vogelgroep bewaart het Casa de los Pájaros muurschilderingen met vogels uit de streek, glyphs en een figuur die als Tláloc is geïdentificeerd, met Teotihuacaanse invloed.

De site ligt ten noorden van Tulum en is dagelijks geopend, met paden die door de begroeiing lopen waar schaduw beperkt is. Neem water mee, draag comfortabele schoenen en kom vroeg om de intense middaghitte te vermijden.

De stele die hier in 1841 door John Lloyd Stephens en Frederick Catherwood werd gevonden, draagt een datum uit de vroege klassieke periode, 9.6.10.0.0, ofwel 564 n.Chr. De naam van de site combineert de Yukateekse Maya-woorden xel („bron”) en ha' („water”). De lagune en inham vormen nu het waterpark Xel-Ha.