Santa María, Stratovulkaan in het departement Quetzaltenango, Guatemala.

Santa María is een stratovulkaan van andesiet in het departement Quetzaltenango, westelijk Guatemala, en maakt deel uit van de bergketen van de Sierra Madre. De top bereikt 3772 meter boven zeeniveau en ligt boven een tektonische plaatgrens die frequente seismische activiteit veroorzaakt.

De Santa María was minstens 500 jaar slapend toen in januari 1902 een aardbevingszwerm begon, gevolgd door de San Perfecto-aardbeving op 18 april. De uitbarsting begon op 24 oktober 1902, een VEI-6-gebeurtenis die magma en as tot in San Francisco wierp; ongeveer 6.000 mensen stierven door de uitbarsting zelf, verbrand of gestikt. In 1922 begon het Santiaguito-lavakoepelcomplex in de krater van 1902 te groeien en is sindsdien actief.

De K'iche'-gemeenschappen noemden de berg Gagxanul, oftewel naakte berg, vanwege de kale hellingen vóór het Spaanse contact. Die oorspronkelijke naam verdween na verloop van tijd toen de Spanjaarden de christelijke naam invoerden, hoewel de eerdere verwijzing herinnert aan hoe gemeenschappen de top zagen vóór de kolonisatie.

Meerdere uitkijkpunten langs gemarkeerde paden stellen bezoekers in staat om de activiteit van Santiaguito vanaf veilige afstand te observeren, vooral tijdens heldere ochtenduren. De routes vereisen goede fysieke conditie en stevig schoeisel omdat de beklimmingen over los vulkanisch gesteente en dichte begroeiing gaan.

De Santiaguito-koepelstructuur produceert periodieke explosies sinds de vorming in 1922, soms meerdere keren per dag voorkomend en hoorbaar vanaf grote afstanden wanneer de omstandigheden helder zijn. Deze constante activiteit maakt de zuidelijke helling tot een van de weinige plaatsen op aarde waar bezoekers lavastromen en pyroclastisch materiaal in realtime kunnen waarnemen.