Wari Willka, Archeologische vindplaats in het district Huancán, Junín, Peru

Wari Willka is een archeologische plaats gelegen op een plateau dat naar de rivier Mantaro afloopt, met grote stenen muren en structuren. Het terrein bevat bewaarde stenen trappen, gebouwfunderingen en verschillende oude bomen die in een onregelmatige vierhoekige opzet zijn gerangschikt.

Huarihuilca werd tussen 800 en 1200 n.Chr. door de Wari gebouwd als provinciaal bestuurscentrum in de Mantaro-vallei. Na de ineenstorting van de Wari werd het een van de hoofdcentra van de Huanca, die er het heiligdom van hun oorsprong bewaarden. De Inca's bouwden het opnieuw op in gemengde Inca-Huanca-architectuur, en in 1534 vernietigde de priester Vicente de Valverde het zwartstenen afgodsbeeld van de god Huamani. Cieza de León trof de plek in 1545 overwoekerd aan.

De naam verenigt twee Quechua-wortels: huari, oud of ver verwijderd, en huilca, heiligdom. De bewoners vereren de twee molle-bomen binnen de omheining als erfgoed van de Huanca-natie, en Andes-sjamanen laten er bij hun rituelen nog offers van kaarsen en sigaren achter; een brand beschadigde in 2011 de boom die molle macho heet.

De vindplaats ligt ongeveer 6 km ten zuiden van Huancayo, in de annex Huari van het district Huancán, op 3150 m hoogte. Een goed bewaarde stenen trap loopt langs de zijkant van het heiligdom naar beneden naar de bron aan de zuidoostkant, die de bewoners van Huari nog steeds van water voorziet. Het sitmuseum toont aardewerk en vondsten uit de opgravingen.

Archeologen ontdekten de overblijfselen van een jonge vrouw verbonden met een roofvogel, wat ongebruikelijke begrafenispraktijken onthult die zelden elders te zien zijn. Deze bevinding suggereert dat de plaats belangrijke rituele en ceremoniale functies vervulde buiten de typische administratieve toepassingen.