Church of Agia Sofia, Byzantijnse kerk in Monemvasia, Griekenland.

De Agia Sofia-kerk is een Byzantijnse kruis-in-vierkantkerk met een koepel, gebouwd in de bovenstad van Monemvasia. De hoofdruimte meet 14 bij 14 meter, en de koepel, zeven meter in diameter, heeft zestien vensters. Acht naar de zijkanten geschoven pijlers maken het schip tot één ruimte, met kapellen in de vier hoeken, een driekantige apsis in het oosten en een tweelaagse narthex in het westen.

Hagia Sophia dateert van rond 1150, toen Monemvasia zich over de rots uitbreidde na de Normandiërs in 1147 te hebben afgeweerd. Oorspronkelijk was ze aan de Panagia Hodegetria gewijd. Onder de eerste Venetiaanse heerschappij (1463–1540) kwam ze in handen van katholieke geestelijken; in de eerste Ottomaanse periode (1540–1690) werd ze de Fethiye-moskee, werden de fresco's witgekalkt en een minaret gebouwd. In 1690–1715 was ze weer katholieke kloosterkerk, tot 1821 moskee, daarna aan de Heilige Wijsheid gewijd.

Oorspronkelijk aan de Panagia Hodegetria gewijd, kreeg de kerk na 1821 de naam Hagia Sophia, Heilige Wijsheid, toen de minaret werd afgebroken en de christelijke eredienst hersteld. De twaalfde-eeuwse fresco's in het koor tonen taferelen uit het leven van de heilige Nicolaas, verbonden met de relieken die Italiaanse kooplieden in 1087 uit Myra weghaalden en via de haven van Monemvasia naar Bari brachten.

De kerk staat in de bovenstad van Monemvasia, te voet bereikbaar door de middeleeuwse nederzetting; de klim gaat via trappen en smalle doorgangen. Draag stevig schoeisel en reken tijd voor de beklimming, vooral bij warm weer. De hoofdruimte meet 14 bij 14 meter, dus het interieur is compact.

Lagen van muurschilderingen zichtbaar binnenin onthullen hoe religieuze kunst werd overschilderd en later blootgelegd naarmate het gebouw van eigenaar veranderde. Deze visuele sporen vertellen het verhaal van de religieuze transformaties van de site directer dan geschreven geschiedenis alleen.