Bekijk de monumenten om je heen in AROpen kisten in de app
Around Us is gemaakt voor je telefoon — richt je camera op de straten en ontdek de monumenten en plekken om je heen in augmented reality.Around Us is gemaakt voor je telefoon — kisten openen zich wanneer je loopt, ontdekt en plekken in de buurt vastlegt.
De Turkse Middellandse Zee onthult zijn lagen van geschiedenis, van Griekse en Romeinse overblijfselen tot middeleeuwse forten, bezaaid met geologische verschijnselen die de tijd trotseren.
De Turkse Middellandse Zeekust vertelt het verhaal van millennia. U vindt er de ruïnes van Grieks-Romeinse steden, tempels en oude theaters die nog steeds boven de zee uitsteken, naast middeleeuwse forten en kleine dorpjes waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan. Regio's als Lycië en Frygië hebben overal hun sporen achtergelaten: in de gevels van huizen, in de muren van forten, in de voorwerpen die musea bewaren.
Deze regio combineert twee werelden. Aan de kust vindt u stranden, actieve havens en steden met een zekere mildheid. Naar het binnenland toe verandert het landschap: er verschijnen bergen, er openen zich canyons met turquoise water, kristalheldere meren glinsteren in de dalen. Verbazingwekkende natuurverschijnselen maken het beeld compleet: vlammen die uit de berg komen, watervallen die in zee storten, grotten vol kalksteenformaties.
Deze collectie brengt 30 bestemmingen samen die alle kanten van deze regio laten zien. U kunt 's ochtends tussen de zuilen van een Romeinse tempel lopen, 's middags zwemmen in helder water en 's avonds dineren in een klein witgekalkt stadje. Sommige plekken zijn bij iedereen bekend, andere worden minder bezocht. Ze bieden allemaal iets bijzonders: een spoor uit het verleden, natuurlijke schoonheid, of beide tegelijk.
De Turkse Middellandse Zee onthult zijn lagen van geschiedenis, van Griekse en Romeinse overblijfselen tot middeleeuwse forten, bezaaid met geologische verschijnselen die de tijd trotseren.
De Turkse Middellandse Zeekust vertelt het verhaal van millennia. U vindt er de ruïnes van Grieks-Romeinse steden, tempels en oude theaters die nog steeds boven de zee uitsteken, naast middeleeuwse forten en kleine dorpjes waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan. Regio's als Lycië en Frygië hebben overal hun sporen achtergelaten: in de gevels van huizen, in de muren van forten, in de voorwerpen die musea bewaren.
Deze regio combineert twee werelden. Aan de kust vindt u stranden, actieve havens en steden met een zekere mildheid. Naar het binnenland toe verandert het landschap: er verschijnen bergen, er openen zich canyons met turquoise water, kristalheldere meren glinsteren in de dalen. Verbazingwekkende natuurverschijnselen maken het beeld compleet: vlammen die uit de berg komen, watervallen die in zee storten, grotten vol kalksteenformaties.
Deze collectie brengt 30 bestemmingen samen die alle kanten van deze regio laten zien. U kunt 's ochtends tussen de zuilen van een Romeinse tempel lopen, 's middags zwemmen in helder water en 's avonds dineren in een klein witgekalkt stadje. Sommige plekken zijn bij iedereen bekend, andere worden minder bezocht. Ze bieden allemaal iets bijzonders: een spoor uit het verleden, natuurlijke schoonheid, of beide tegelijk.
In dit artikel
29 plaatsen om te ontdekken — Mis de laatste niet!
De oude stad van Antalya, Kaleiçi, ligt vlak achter de oude haven. Smalle, geplaveide straatjes lopen langs Ottomaanse houten huizen met balkons die over de weg uitsteken. Op bijna elke hoek zijn sporen uit verschillende tijdperken te zien: Byzantijnse muren, een Romeinse toren, een middeleeuwse moskee. De Hadrianuspoort, bijna 2000 jaar geleden gebouwd, staat nog steeds bij de oude stadspoort. Beneden ligt de kleine haven ingeklemd tussen rotsen, met boten op het water. Bewoners en bezoekers bewegen zich door dezelfde straten zonder duidelijke grens.
De Düden-watervallen liggen op de kliffen aan de rand van Antalya en storten rechtstreeks in de Middellandse Zee. Zoet water ontmoet zout water aan de voet van de vallen, waar het schuim omhoog stijgt langs de rotswand. Je kunt ze bekijken vanaf het pad bovenop de klif of met een boot vanuit zee. Het geluid draagt ver, en de nevel bereikt je al voordat je het water ziet vallen.
Het antieke theater van Aspendos, nabij Antalya, is een van de best bewaarde Romeinse theaters ter wereld. Gebouwd in de 2e eeuw, bood het plaats aan ongeveer 15.000 toeschouwers. De stenen zitplaatsen, het toneel en de hoge achterwand staan nog bijna volledig overeind. In de zomer worden er nog steeds concerten en voorstellingen gehouden op het originele podium.
De antieke stad Perge ligt op een korte afstand van Antalya en is een van de best bewaarde Grieks-Romeinse steden aan de Turkse Middellandse Zeekust. Wie door de hoofdpoort loopt, ziet een brede zuilengang voor zich, geflankeerd door de overblijfselen van baden, een marktplein, een theater en een stadion. De omvang van het terrein geeft een goed beeld van hoe groot en levendig de stad ooit was.
Side is een oude stad aan de Turkse Middellandse Zeekust, waar Griekse en Romeinse resten nog steeds te zien zijn tussen de huizen en straatjes van het huidige dorp. De tempel van Apollo staat vlak aan het water, met zijn zuilen tegen de zee. Eromheen vertellen een oud theater, geplaveide straten en stadsmuren het verhaal van een vroegere grote haven. Door deze ruïnes lopen voelt als door een gewone wijk wandelen.
Het Nationaal Park Köprülü Canyon ligt in de bergen achter de kust van Antalya. De rivier de Köprüçay stroomt er doorheen en heeft een diepe kloof in de rots uitgehold. Het water heeft een heldere turquoise kleur. De canyon trekt veel bezoekers voor het raften op het snelstromende water. Twee oude Romeinse bruggen overspannen de rivier nog steeds op de smalste punten en staan er al bijna 2.000 jaar. Wandelpaden lopen langs de wanden van de kloof door een dennenbos. Het park voelt ver verwijderd van de kust, ook al is de zee maar een korte rit met de auto.
Olympos, deze oude Lycische stad, verwelkomt je met zijn ruïnes verspreid over een beboste vallei die zachtjes afloopt naar een lang zandstrand. Als je het pad volgt, loop je langs overblijfselen van muren, ontdek je sarcofagen en zie je stukken van tempels die half onder de begroeiing verborgen liggen. Naarmate je verder gaat, onthult de Middellandse Zee zich geleidelijk. Wat hier opvalt, is de nabijheid van twee werelden: slechts enkele minuten lopen scheiden de stenen uit het verleden van de oever waar de golven breken.
De Chimaera van Yanartaş is een helling van de berg Olimpos waar vlammen rechtstreeks uit de rots komen. Het gas dat deze vlammen voedt, sijpelt al eeuwen door de grond en brandt zonder onderbreking. De oude Grieken plaatsten hier het vuurspuwende monster dat Homerus beschreef. Tegenwoordig kun je 's nachts omhoog klimmen en de vlammen in het donker zien gloeien, omringd door dennenbomen en oude ruïnes.
Het strand van Çıralı ligt aan de voet van een met pijnbomen bedekte berg, waarvan de bomen bijna tot aan het water reiken. Achter het strand strekt een klein dorp zich uit langs een onverharde weg: geen grote hotels, geen harde muziek, alleen eenvoudige pensions en restaurants in de schaduw van bomen. Het strand is lang en bedekt met fijn grind, en het water is helder. 's Nachts komen zeeschildpadden aan wal om hun eieren te leggen, waardoor dit deel van de kust een van de weinige plekken in Turkije is waar de natuur nog het tempo bepaalt.
Phaselis ligt op een klein, bebosd schiereiland aan de Turkse Middellandse Zeekust. De stad was in de Griekse en Romeinse tijd een belangrijke haven met drie aanlegplaatsen. Vandaag wandel je er tussen de overblijfselen van een theater en een hoofdstraat met pilaren, terwijl pijnbomen tussen de oude stenen groeien. Na het verkennen van de ruïnes bereik je in een paar minuten kleine zandbaaien. Archeologie en zee liggen hier letterlijk naast elkaar.
Kekova is een klein eiland voor de Turkse Middellandse Zeekust, waar de resten van een oude stad net onder het wateroppervlak liggen. Vanuit een boot kun je door het ondiepe water heen muren, trappen en fundamenten zien zonder te hoeven duiken. Aardbevingen in de Oudheid trokken deze stad de zee in. Vandaag drijven kleine bootjes langzaam over de ruines, terwijl het dorp Üçağız en in de rotsen uitgehouwen Lycische graven langs de nabijgelegen kust zichtbaar zijn.
Kaleköy, het oude Simena, is alleen per boot of te voet te bereiken. Het dorp ligt aan de rand van de zee, met een middeleeuwse vesting die boven de daken uittorent en Lycische rotsgraven die rondom in de heuvelwand zijn uitgehouwen. De huizen staan dicht op elkaar, de steegjes zijn smal en steil, en het water eronder is zo helder dat je de bodem kunt zien. Er zijn geen wegen voor auto's, wat het dorp een levenstempo geeft dat zeldzaam is langs dit deel van de Turkse Middellandse Zeekust.
Myra, een oude stad bij het huidige Demre, is een van de bekendste Lycische plaatsen aan de Turkse Middellandse Zeekust. De rotsgraven zijn direct in de rotswand uitgehakt en zijn gestapeld als de verdiepingen van een gebouw. Hun gevels bootsen de deuren en ramen van oude Lycische houten huizen na. Onderaan de rotswand staat het antieke theater, dat nog grotendeels intact is en een goed beeld geeft van hoe groot deze stad ooit was.
De kerk van Sint-Nicolaas in Demre staat op de plek waar de bisschop van Myra in de 4e eeuw leefde en werkte. Deze man is later de inspiratiebron geworden voor de figuur van de Kerstman. Het gebouw is door de eeuwen heen meerdere keren verbouwd, maar de mozaïeken, steensnijwerk en grafkamers zijn nog steeds te zien. Het is een van de weinige voorbeelden van vroegchristelijke architectuur die aan deze kust bewaard zijn gebleven.
Patara was ooit een van de belangrijkste steden van het oude Lycië. De ruïnes, waaronder een theater, een triomfboog en een vuurtoren, liggen verspreid tussen zandduinen en lage begroeiing. Ernaast ligt een van de langste zandstranden van de Turkse Middellandse Zeekust. Het strand is beschermd als nestelgebied voor zeeschildpadden, waardoor grootschalige bebouwing is uitgebleven. Patara combineert oude geschiedenis en een open kustlijn op een vanzelfsprekende manier.
Xanthos was de hoofdstad van Lycië, een oud koninkrijk aan de Turkse Middellandse Zeekust. De ruïnes liggen op een heuvel boven de vlakte en omvatten een theater, tempels en Lycische grafmonumenten met gebeeldhouwde reliëfs. De site geeft een goed beeld van hoe belangrijk deze stad ooit was in de oudheid. Xanthos werd in 1988 samen met het nabijgelegen heiligdom van Letoon op de UNESCO Werelderfgoedlijst geplaatst.
Het heiligdom van Letoon ligt nabij de oude stad Xanthos in het zuidwesten van Turkije en was het religieuze hart van Lycië. Hier stonden drie tempels naast elkaar: een voor Leto, een voor Artemis en een voor Apollo. Vandaag zijn nog steeds de funderingen, zuilen en mozaïekvloeren te zien die uit het water steken, want de bodem is in de loop der eeuwen gezakt. Samen met Xanthos is Letoon een UNESCO Werelderfgoedsite.
Alanya is een havenstad aan de Turkse Middellandse Zeekust, gebouwd rond een rotsachtig schiereiland met een grote vesting bovenop. De muren dateren uit de Seltsjoekse periode en omringen het hele schiereiland. Vanaf boven heb je een breed uitzicht over de zee, de oude stad beneden en de bergen erachter. Binnen de vesting staan oude huizen, een Byzantijnse kerk en een wachttoren. Aan het water staat de Rode Toren, ook gebouwd door de Seltsjoeken, precies bij de haveningang.
De Rode Toren en de Seljukische scheepswerf in Alanya vormen samen een middeleeuws geheel aan de voet van de vesting. De Rode Toren werd in de 13e eeuw gebouwd om de haven te beschermen en is vandaag het meest herkenbare baken van de stad. Zijn achthoekige vorm in rode baksteen tekent zich duidelijk af tegen de zee. Vlak ernaast ligt de oude scheepswerf, waar schepen werden gebouwd en gerepareerd. De vijf boogvormige gangen die naar het water open staan, maken het gemakkelijk voor te stellen hoe vaartuigen er in en uit voeren.
De Damlataş-grot ligt vrijwel direct aan het strand van Alanya. Ze werd in de 20e eeuw ontdekt toen arbeiders rotsen lieten springen nabij de kasteelheuvel. Binnen hangen stalactieten van het plafond terwijl stalagmieten omhoog rijzen vanuit de vloer. De lucht is warm en vochtig, en het licht accentueert de kalksteenformaties in zachte tinten. Een bezoek is kort en combineert goed met een uitstapje naar het nabijgelegen strand.
Het Salda-meer ligt in de provincie Burdur, ver van de kust, en valt op door zijn bijna witte oevers en het lichtblauwe water. De witte kleur van het strand komt van magnesiumcarbonaatafzettingen die zich in de loop van de tijd hebben opgebouwd. De kleur van het water verandert naargelang het licht en de diepte, maar blijft het grootste deel van de dag helder. Dit meer is een van de weinige plekken in Turkije waar het binnenlandse landschap er totaal anders uitziet dan de rest van de regio.
Sagalassos ligt op meer dan 1.700 meter hoogte in de bergen van de provincie Burdur en is een van de best bewaarde antieke steden van Turkije. De stad was ooit een belangrijk centrum van de Grieks-Romeinse wereld. Op het terrein staan nog steeds een monumentale fontein, een agora en een theater in goede staat. Wie door de ruïnes loopt, krijgt een duidelijk beeld van hoe groot en geordend deze stad eens was. De hoogte en het droge klimaat hebben de steen door de eeuwen heen beschermd. De bergomgeving geeft het geheel een open en direct karakter.
Het Eğirdirmeer ligt in het hart van de regio Isparta, ver van de Middellandse Zeekust. Het is een van de grootste zoetwatermeren van Turkije, omgeven door bergen en groene valleien. Langs de oever groeien appelboomgaarden en kleine dorpjes liggen verspreid in het landschap. Dit meer toont een heel andere kant van mediterraan Turkije: koeler, groener en ver van de zee.
Kızkalesi is een middeleeuws kasteel dat werd gebouwd op een klein eilandje voor de kust van Mersin. Vanaf het strand zie je het duidelijk: een toren die uit het water oprijst, aan alle kanten omgeven door zee. Op het vasteland, recht tegenover het eiland, staat een tweede kasteel. Samen bewaakten de twee forten ooit de toegang tot dit deel van de kustlijn. Het gebied behoort tot de oude regio Cilicië, waar nog veel sporen van vroegere beschavingen zichtbaar zijn.
Cennet en Cehennem betekenen 'Paradijs' en 'Hel' in het Turks, en die namen passen goed bij wat je hier ziet. Het zijn twee reusachtige gaten in de kalksteen bij Mersin, aan de Turkse Middellandse Zeekust. Het gat van het Paradijs is het grootst: je daalt af via een in de steen gehouwen trap, tussen muren die begroeid zijn met planten, tot aan een kleine kapel op de bodem. Dat van de Hel is donkerder en niet toegankelijk voor afdaling, maar je kunt over de rand kijken en zien hoe de rots wegzakt in het duister. Grieken en Romeinen zagen hier een ingang naar de onderwereld, en er zijn veel oude legenden aan deze plek verbonden. Op de Turkse Middellandse Zeekust, waar geschiedenis en natuur vaak samenkomen, zijn Cennet en Cehennem een van de meest opvallende plaatsen.
De oude stad Anemurium ligt aan de meest zuidelijke punt van de Turkse kust, waar de ruïnes bijna direct aan de zee grenzen. Deze Grieks-Romeinse stad was ooit een drukke havenstad en is vandaag een van de meest volledige sites langs deze kustlijn. Je wandelt er door de resten van badhuizen, kerken en woonhuizen, terwijl de Middellandse Zee voor je uitstrekt. De necropolis valt bijzonder op: honderden grafturens staan nog rechtop tussen het gras en de struiken. Sommige gebouwen hebben hun mozaïekvloeren nog intact. Omdat Anemurium ver van de grote toeristische routes ligt, is de site vaak bijna leeg, zodat je de plek op je eigen tempo kunt verkennen.
Adana ligt in het oostelijke deel van de Turkse Middellandse Zeekust, aan de oevers van de rivier de Seyhan. De Taşköprü, een stenen brug uit de Romeinse tijd, overbrugt de rivier al bijna 2000 jaar en is een van de oudste bruggen die nog in gebruik zijn in Turkije. Rondom de brug ligt de oude stad met smalle straatjes, bazaars en oude karavanserais. De Sabancı-moskee, een van de grootste van Turkije, torent boven de stad uit met zijn zes minaretten. Adana staat ook bekend om zijn keuken, vooral om de Adana-kebab, die bij straatkraampjes en kleine restaurants in het centrum wordt geserveerd.
Antakya, het oude Antiochië, ligt aan het uiterste oosten van de Turkse Middellandse Zeekust en was ooit een van de grootste steden van de antieke wereld. De oude binnenstad heeft smalle steegjes, Ottomaanse huizen en oude kerken. Het Archeologisch Museum van Hatay bewaart een van de grootste verzamelingen Romeinse mozaïeken ter wereld, afkomstig uit de villa's en badhuizen die hier ooit stonden. Grieken, Romeinen, Byzantijnen, Arabieren en Ottomanen volgden elkaar hier op, en die opeenstapeling van culturen is nog altijd zichtbaar in de straten van de stad.
Termessos ligt hoog in het Taurusgebergte, op korte afstand van Antalya. Alexander de Grote slaagde er nooit in deze stad in te nemen, en het is vandaag de dag nog goed te begrijpen waarom: het terrein is steil, rotsachtig en moeilijk bereikbaar. Wie de klim maakt, vindt een theater in goede staat, met een wijd uitzicht over de bergen. Daaromheen liggen zuilen, graven en muren die langzaam worden overwoekerd door bomen en struiken. Er zijn geen menigten, geen grote toeristische voorzieningen. Je loopt tussen ruines en bos, bijna alleen met het verleden.
In dit artikel
29 plaatsen om te ontdekken — Mis de laatste niet!
De oude stad van Antalya, Kaleiçi, ligt vlak achter de oude haven. Smalle, geplaveide straatjes lopen langs Ottomaanse houten huizen met balkons die over de weg uitsteken. Op bijna elke hoek zijn sporen uit verschillende tijdperken te zien: Byzantijnse muren, een Romeinse toren, een middeleeuwse moskee. De Hadrianuspoort, bijna 2000 jaar geleden gebouwd, staat nog steeds bij de oude stadspoort. Beneden ligt de kleine haven ingeklemd tussen rotsen, met boten op het water. Bewoners en bezoekers bewegen zich door dezelfde straten zonder duidelijke grens.
De Düden-watervallen liggen op de kliffen aan de rand van Antalya en storten rechtstreeks in de Middellandse Zee. Zoet water ontmoet zout water aan de voet van de vallen, waar het schuim omhoog stijgt langs de rotswand. Je kunt ze bekijken vanaf het pad bovenop de klif of met een boot vanuit zee. Het geluid draagt ver, en de nevel bereikt je al voordat je het water ziet vallen.
Het antieke theater van Aspendos, nabij Antalya, is een van de best bewaarde Romeinse theaters ter wereld. Gebouwd in de 2e eeuw, bood het plaats aan ongeveer 15.000 toeschouwers. De stenen zitplaatsen, het toneel en de hoge achterwand staan nog bijna volledig overeind. In de zomer worden er nog steeds concerten en voorstellingen gehouden op het originele podium.
De antieke stad Perge ligt op een korte afstand van Antalya en is een van de best bewaarde Grieks-Romeinse steden aan de Turkse Middellandse Zeekust. Wie door de hoofdpoort loopt, ziet een brede zuilengang voor zich, geflankeerd door de overblijfselen van baden, een marktplein, een theater en een stadion. De omvang van het terrein geeft een goed beeld van hoe groot en levendig de stad ooit was.
Side is een oude stad aan de Turkse Middellandse Zeekust, waar Griekse en Romeinse resten nog steeds te zien zijn tussen de huizen en straatjes van het huidige dorp. De tempel van Apollo staat vlak aan het water, met zijn zuilen tegen de zee. Eromheen vertellen een oud theater, geplaveide straten en stadsmuren het verhaal van een vroegere grote haven. Door deze ruïnes lopen voelt als door een gewone wijk wandelen.
Het Nationaal Park Köprülü Canyon ligt in de bergen achter de kust van Antalya. De rivier de Köprüçay stroomt er doorheen en heeft een diepe kloof in de rots uitgehold. Het water heeft een heldere turquoise kleur. De canyon trekt veel bezoekers voor het raften op het snelstromende water. Twee oude Romeinse bruggen overspannen de rivier nog steeds op de smalste punten en staan er al bijna 2.000 jaar. Wandelpaden lopen langs de wanden van de kloof door een dennenbos. Het park voelt ver verwijderd van de kust, ook al is de zee maar een korte rit met de auto.
Olympos, deze oude Lycische stad, verwelkomt je met zijn ruïnes verspreid over een beboste vallei die zachtjes afloopt naar een lang zandstrand. Als je het pad volgt, loop je langs overblijfselen van muren, ontdek je sarcofagen en zie je stukken van tempels die half onder de begroeiing verborgen liggen. Naarmate je verder gaat, onthult de Middellandse Zee zich geleidelijk. Wat hier opvalt, is de nabijheid van twee werelden: slechts enkele minuten lopen scheiden de stenen uit het verleden van de oever waar de golven breken.
De Chimaera van Yanartaş is een helling van de berg Olimpos waar vlammen rechtstreeks uit de rots komen. Het gas dat deze vlammen voedt, sijpelt al eeuwen door de grond en brandt zonder onderbreking. De oude Grieken plaatsten hier het vuurspuwende monster dat Homerus beschreef. Tegenwoordig kun je 's nachts omhoog klimmen en de vlammen in het donker zien gloeien, omringd door dennenbomen en oude ruïnes.
Het strand van Çıralı ligt aan de voet van een met pijnbomen bedekte berg, waarvan de bomen bijna tot aan het water reiken. Achter het strand strekt een klein dorp zich uit langs een onverharde weg: geen grote hotels, geen harde muziek, alleen eenvoudige pensions en restaurants in de schaduw van bomen. Het strand is lang en bedekt met fijn grind, en het water is helder. 's Nachts komen zeeschildpadden aan wal om hun eieren te leggen, waardoor dit deel van de kust een van de weinige plekken in Turkije is waar de natuur nog het tempo bepaalt.
Phaselis ligt op een klein, bebosd schiereiland aan de Turkse Middellandse Zeekust. De stad was in de Griekse en Romeinse tijd een belangrijke haven met drie aanlegplaatsen. Vandaag wandel je er tussen de overblijfselen van een theater en een hoofdstraat met pilaren, terwijl pijnbomen tussen de oude stenen groeien. Na het verkennen van de ruïnes bereik je in een paar minuten kleine zandbaaien. Archeologie en zee liggen hier letterlijk naast elkaar.
Kekova is een klein eiland voor de Turkse Middellandse Zeekust, waar de resten van een oude stad net onder het wateroppervlak liggen. Vanuit een boot kun je door het ondiepe water heen muren, trappen en fundamenten zien zonder te hoeven duiken. Aardbevingen in de Oudheid trokken deze stad de zee in. Vandaag drijven kleine bootjes langzaam over de ruines, terwijl het dorp Üçağız en in de rotsen uitgehouwen Lycische graven langs de nabijgelegen kust zichtbaar zijn.
Kaleköy, het oude Simena, is alleen per boot of te voet te bereiken. Het dorp ligt aan de rand van de zee, met een middeleeuwse vesting die boven de daken uittorent en Lycische rotsgraven die rondom in de heuvelwand zijn uitgehouwen. De huizen staan dicht op elkaar, de steegjes zijn smal en steil, en het water eronder is zo helder dat je de bodem kunt zien. Er zijn geen wegen voor auto's, wat het dorp een levenstempo geeft dat zeldzaam is langs dit deel van de Turkse Middellandse Zeekust.
Myra, een oude stad bij het huidige Demre, is een van de bekendste Lycische plaatsen aan de Turkse Middellandse Zeekust. De rotsgraven zijn direct in de rotswand uitgehakt en zijn gestapeld als de verdiepingen van een gebouw. Hun gevels bootsen de deuren en ramen van oude Lycische houten huizen na. Onderaan de rotswand staat het antieke theater, dat nog grotendeels intact is en een goed beeld geeft van hoe groot deze stad ooit was.
De kerk van Sint-Nicolaas in Demre staat op de plek waar de bisschop van Myra in de 4e eeuw leefde en werkte. Deze man is later de inspiratiebron geworden voor de figuur van de Kerstman. Het gebouw is door de eeuwen heen meerdere keren verbouwd, maar de mozaïeken, steensnijwerk en grafkamers zijn nog steeds te zien. Het is een van de weinige voorbeelden van vroegchristelijke architectuur die aan deze kust bewaard zijn gebleven.
Patara was ooit een van de belangrijkste steden van het oude Lycië. De ruïnes, waaronder een theater, een triomfboog en een vuurtoren, liggen verspreid tussen zandduinen en lage begroeiing. Ernaast ligt een van de langste zandstranden van de Turkse Middellandse Zeekust. Het strand is beschermd als nestelgebied voor zeeschildpadden, waardoor grootschalige bebouwing is uitgebleven. Patara combineert oude geschiedenis en een open kustlijn op een vanzelfsprekende manier.
Xanthos was de hoofdstad van Lycië, een oud koninkrijk aan de Turkse Middellandse Zeekust. De ruïnes liggen op een heuvel boven de vlakte en omvatten een theater, tempels en Lycische grafmonumenten met gebeeldhouwde reliëfs. De site geeft een goed beeld van hoe belangrijk deze stad ooit was in de oudheid. Xanthos werd in 1988 samen met het nabijgelegen heiligdom van Letoon op de UNESCO Werelderfgoedlijst geplaatst.
Het heiligdom van Letoon ligt nabij de oude stad Xanthos in het zuidwesten van Turkije en was het religieuze hart van Lycië. Hier stonden drie tempels naast elkaar: een voor Leto, een voor Artemis en een voor Apollo. Vandaag zijn nog steeds de funderingen, zuilen en mozaïekvloeren te zien die uit het water steken, want de bodem is in de loop der eeuwen gezakt. Samen met Xanthos is Letoon een UNESCO Werelderfgoedsite.
Alanya is een havenstad aan de Turkse Middellandse Zeekust, gebouwd rond een rotsachtig schiereiland met een grote vesting bovenop. De muren dateren uit de Seltsjoekse periode en omringen het hele schiereiland. Vanaf boven heb je een breed uitzicht over de zee, de oude stad beneden en de bergen erachter. Binnen de vesting staan oude huizen, een Byzantijnse kerk en een wachttoren. Aan het water staat de Rode Toren, ook gebouwd door de Seltsjoeken, precies bij de haveningang.
De Rode Toren en de Seljukische scheepswerf in Alanya vormen samen een middeleeuws geheel aan de voet van de vesting. De Rode Toren werd in de 13e eeuw gebouwd om de haven te beschermen en is vandaag het meest herkenbare baken van de stad. Zijn achthoekige vorm in rode baksteen tekent zich duidelijk af tegen de zee. Vlak ernaast ligt de oude scheepswerf, waar schepen werden gebouwd en gerepareerd. De vijf boogvormige gangen die naar het water open staan, maken het gemakkelijk voor te stellen hoe vaartuigen er in en uit voeren.
De Damlataş-grot ligt vrijwel direct aan het strand van Alanya. Ze werd in de 20e eeuw ontdekt toen arbeiders rotsen lieten springen nabij de kasteelheuvel. Binnen hangen stalactieten van het plafond terwijl stalagmieten omhoog rijzen vanuit de vloer. De lucht is warm en vochtig, en het licht accentueert de kalksteenformaties in zachte tinten. Een bezoek is kort en combineert goed met een uitstapje naar het nabijgelegen strand.
Het Salda-meer ligt in de provincie Burdur, ver van de kust, en valt op door zijn bijna witte oevers en het lichtblauwe water. De witte kleur van het strand komt van magnesiumcarbonaatafzettingen die zich in de loop van de tijd hebben opgebouwd. De kleur van het water verandert naargelang het licht en de diepte, maar blijft het grootste deel van de dag helder. Dit meer is een van de weinige plekken in Turkije waar het binnenlandse landschap er totaal anders uitziet dan de rest van de regio.
Sagalassos ligt op meer dan 1.700 meter hoogte in de bergen van de provincie Burdur en is een van de best bewaarde antieke steden van Turkije. De stad was ooit een belangrijk centrum van de Grieks-Romeinse wereld. Op het terrein staan nog steeds een monumentale fontein, een agora en een theater in goede staat. Wie door de ruïnes loopt, krijgt een duidelijk beeld van hoe groot en geordend deze stad eens was. De hoogte en het droge klimaat hebben de steen door de eeuwen heen beschermd. De bergomgeving geeft het geheel een open en direct karakter.
Het Eğirdirmeer ligt in het hart van de regio Isparta, ver van de Middellandse Zeekust. Het is een van de grootste zoetwatermeren van Turkije, omgeven door bergen en groene valleien. Langs de oever groeien appelboomgaarden en kleine dorpjes liggen verspreid in het landschap. Dit meer toont een heel andere kant van mediterraan Turkije: koeler, groener en ver van de zee.
Kızkalesi is een middeleeuws kasteel dat werd gebouwd op een klein eilandje voor de kust van Mersin. Vanaf het strand zie je het duidelijk: een toren die uit het water oprijst, aan alle kanten omgeven door zee. Op het vasteland, recht tegenover het eiland, staat een tweede kasteel. Samen bewaakten de twee forten ooit de toegang tot dit deel van de kustlijn. Het gebied behoort tot de oude regio Cilicië, waar nog veel sporen van vroegere beschavingen zichtbaar zijn.
Cennet en Cehennem betekenen 'Paradijs' en 'Hel' in het Turks, en die namen passen goed bij wat je hier ziet. Het zijn twee reusachtige gaten in de kalksteen bij Mersin, aan de Turkse Middellandse Zeekust. Het gat van het Paradijs is het grootst: je daalt af via een in de steen gehouwen trap, tussen muren die begroeid zijn met planten, tot aan een kleine kapel op de bodem. Dat van de Hel is donkerder en niet toegankelijk voor afdaling, maar je kunt over de rand kijken en zien hoe de rots wegzakt in het duister. Grieken en Romeinen zagen hier een ingang naar de onderwereld, en er zijn veel oude legenden aan deze plek verbonden. Op de Turkse Middellandse Zeekust, waar geschiedenis en natuur vaak samenkomen, zijn Cennet en Cehennem een van de meest opvallende plaatsen.
De oude stad Anemurium ligt aan de meest zuidelijke punt van de Turkse kust, waar de ruïnes bijna direct aan de zee grenzen. Deze Grieks-Romeinse stad was ooit een drukke havenstad en is vandaag een van de meest volledige sites langs deze kustlijn. Je wandelt er door de resten van badhuizen, kerken en woonhuizen, terwijl de Middellandse Zee voor je uitstrekt. De necropolis valt bijzonder op: honderden grafturens staan nog rechtop tussen het gras en de struiken. Sommige gebouwen hebben hun mozaïekvloeren nog intact. Omdat Anemurium ver van de grote toeristische routes ligt, is de site vaak bijna leeg, zodat je de plek op je eigen tempo kunt verkennen.
Adana ligt in het oostelijke deel van de Turkse Middellandse Zeekust, aan de oevers van de rivier de Seyhan. De Taşköprü, een stenen brug uit de Romeinse tijd, overbrugt de rivier al bijna 2000 jaar en is een van de oudste bruggen die nog in gebruik zijn in Turkije. Rondom de brug ligt de oude stad met smalle straatjes, bazaars en oude karavanserais. De Sabancı-moskee, een van de grootste van Turkije, torent boven de stad uit met zijn zes minaretten. Adana staat ook bekend om zijn keuken, vooral om de Adana-kebab, die bij straatkraampjes en kleine restaurants in het centrum wordt geserveerd.
Antakya, het oude Antiochië, ligt aan het uiterste oosten van de Turkse Middellandse Zeekust en was ooit een van de grootste steden van de antieke wereld. De oude binnenstad heeft smalle steegjes, Ottomaanse huizen en oude kerken. Het Archeologisch Museum van Hatay bewaart een van de grootste verzamelingen Romeinse mozaïeken ter wereld, afkomstig uit de villa's en badhuizen die hier ooit stonden. Grieken, Romeinen, Byzantijnen, Arabieren en Ottomanen volgden elkaar hier op, en die opeenstapeling van culturen is nog altijd zichtbaar in de straten van de stad.
Termessos ligt hoog in het Taurusgebergte, op korte afstand van Antalya. Alexander de Grote slaagde er nooit in deze stad in te nemen, en het is vandaag de dag nog goed te begrijpen waarom: het terrein is steil, rotsachtig en moeilijk bereikbaar. Wie de klim maakt, vindt een theater in goede staat, met een wijd uitzicht over de bergen. Daaromheen liggen zuilen, graven en muren die langzaam worden overwoekerd door bomen en struiken. Er zijn geen menigten, geen grote toeristische voorzieningen. Je loopt tussen ruines en bos, bijna alleen met het verleden.
De oude stad van Antalya, Kaleiçi, ligt vlak achter de oude haven. Smalle, geplaveide straatjes lopen langs Ottomaanse houten huizen met balkons die over de weg uitsteken. Op bijna elke hoek zijn sporen uit verschillende tijdperken te zien: Byzantijnse muren, een Romeinse toren, een middeleeuwse moskee. De Hadrianuspoort, bijna 2000 jaar geleden gebouwd, staat nog steeds bij de oude stadspoort. Beneden ligt de kleine haven ingeklemd tussen rotsen, met boten op het water. Bewoners en bezoekers bewegen zich door dezelfde straten zonder duidelijke grens.
De Düden-watervallen liggen op de kliffen aan de rand van Antalya en storten rechtstreeks in de Middellandse Zee. Zoet water ontmoet zout water aan de voet van de vallen, waar het schuim omhoog stijgt langs de rotswand. Je kunt ze bekijken vanaf het pad bovenop de klif of met een boot vanuit zee. Het geluid draagt ver, en de nevel bereikt je al voordat je het water ziet vallen.
Het antieke theater van Aspendos, nabij Antalya, is een van de best bewaarde Romeinse theaters ter wereld. Gebouwd in de 2e eeuw, bood het plaats aan ongeveer 15.000 toeschouwers. De stenen zitplaatsen, het toneel en de hoge achterwand staan nog bijna volledig overeind. In de zomer worden er nog steeds concerten en voorstellingen gehouden op het originele podium.
De antieke stad Perge ligt op een korte afstand van Antalya en is een van de best bewaarde Grieks-Romeinse steden aan de Turkse Middellandse Zeekust. Wie door de hoofdpoort loopt, ziet een brede zuilengang voor zich, geflankeerd door de overblijfselen van baden, een marktplein, een theater en een stadion. De omvang van het terrein geeft een goed beeld van hoe groot en levendig de stad ooit was.
Side is een oude stad aan de Turkse Middellandse Zeekust, waar Griekse en Romeinse resten nog steeds te zien zijn tussen de huizen en straatjes van het huidige dorp. De tempel van Apollo staat vlak aan het water, met zijn zuilen tegen de zee. Eromheen vertellen een oud theater, geplaveide straten en stadsmuren het verhaal van een vroegere grote haven. Door deze ruïnes lopen voelt als door een gewone wijk wandelen.
Het Nationaal Park Köprülü Canyon ligt in de bergen achter de kust van Antalya. De rivier de Köprüçay stroomt er doorheen en heeft een diepe kloof in de rots uitgehold. Het water heeft een heldere turquoise kleur. De canyon trekt veel bezoekers voor het raften op het snelstromende water. Twee oude Romeinse bruggen overspannen de rivier nog steeds op de smalste punten en staan er al bijna 2.000 jaar. Wandelpaden lopen langs de wanden van de kloof door een dennenbos. Het park voelt ver verwijderd van de kust, ook al is de zee maar een korte rit met de auto.
Olympos, deze oude Lycische stad, verwelkomt je met zijn ruïnes verspreid over een beboste vallei die zachtjes afloopt naar een lang zandstrand. Als je het pad volgt, loop je langs overblijfselen van muren, ontdek je sarcofagen en zie je stukken van tempels die half onder de begroeiing verborgen liggen. Naarmate je verder gaat, onthult de Middellandse Zee zich geleidelijk. Wat hier opvalt, is de nabijheid van twee werelden: slechts enkele minuten lopen scheiden de stenen uit het verleden van de oever waar de golven breken.
De Chimaera van Yanartaş is een helling van de berg Olimpos waar vlammen rechtstreeks uit de rots komen. Het gas dat deze vlammen voedt, sijpelt al eeuwen door de grond en brandt zonder onderbreking. De oude Grieken plaatsten hier het vuurspuwende monster dat Homerus beschreef. Tegenwoordig kun je 's nachts omhoog klimmen en de vlammen in het donker zien gloeien, omringd door dennenbomen en oude ruïnes.
Het strand van Çıralı ligt aan de voet van een met pijnbomen bedekte berg, waarvan de bomen bijna tot aan het water reiken. Achter het strand strekt een klein dorp zich uit langs een onverharde weg: geen grote hotels, geen harde muziek, alleen eenvoudige pensions en restaurants in de schaduw van bomen. Het strand is lang en bedekt met fijn grind, en het water is helder. 's Nachts komen zeeschildpadden aan wal om hun eieren te leggen, waardoor dit deel van de kust een van de weinige plekken in Turkije is waar de natuur nog het tempo bepaalt.
Phaselis ligt op een klein, bebosd schiereiland aan de Turkse Middellandse Zeekust. De stad was in de Griekse en Romeinse tijd een belangrijke haven met drie aanlegplaatsen. Vandaag wandel je er tussen de overblijfselen van een theater en een hoofdstraat met pilaren, terwijl pijnbomen tussen de oude stenen groeien. Na het verkennen van de ruïnes bereik je in een paar minuten kleine zandbaaien. Archeologie en zee liggen hier letterlijk naast elkaar.
Kekova is een klein eiland voor de Turkse Middellandse Zeekust, waar de resten van een oude stad net onder het wateroppervlak liggen. Vanuit een boot kun je door het ondiepe water heen muren, trappen en fundamenten zien zonder te hoeven duiken. Aardbevingen in de Oudheid trokken deze stad de zee in. Vandaag drijven kleine bootjes langzaam over de ruines, terwijl het dorp Üçağız en in de rotsen uitgehouwen Lycische graven langs de nabijgelegen kust zichtbaar zijn.
Kaleköy, het oude Simena, is alleen per boot of te voet te bereiken. Het dorp ligt aan de rand van de zee, met een middeleeuwse vesting die boven de daken uittorent en Lycische rotsgraven die rondom in de heuvelwand zijn uitgehouwen. De huizen staan dicht op elkaar, de steegjes zijn smal en steil, en het water eronder is zo helder dat je de bodem kunt zien. Er zijn geen wegen voor auto's, wat het dorp een levenstempo geeft dat zeldzaam is langs dit deel van de Turkse Middellandse Zeekust.
Myra, een oude stad bij het huidige Demre, is een van de bekendste Lycische plaatsen aan de Turkse Middellandse Zeekust. De rotsgraven zijn direct in de rotswand uitgehakt en zijn gestapeld als de verdiepingen van een gebouw. Hun gevels bootsen de deuren en ramen van oude Lycische houten huizen na. Onderaan de rotswand staat het antieke theater, dat nog grotendeels intact is en een goed beeld geeft van hoe groot deze stad ooit was.
De kerk van Sint-Nicolaas in Demre staat op de plek waar de bisschop van Myra in de 4e eeuw leefde en werkte. Deze man is later de inspiratiebron geworden voor de figuur van de Kerstman. Het gebouw is door de eeuwen heen meerdere keren verbouwd, maar de mozaïeken, steensnijwerk en grafkamers zijn nog steeds te zien. Het is een van de weinige voorbeelden van vroegchristelijke architectuur die aan deze kust bewaard zijn gebleven.
Patara was ooit een van de belangrijkste steden van het oude Lycië. De ruïnes, waaronder een theater, een triomfboog en een vuurtoren, liggen verspreid tussen zandduinen en lage begroeiing. Ernaast ligt een van de langste zandstranden van de Turkse Middellandse Zeekust. Het strand is beschermd als nestelgebied voor zeeschildpadden, waardoor grootschalige bebouwing is uitgebleven. Patara combineert oude geschiedenis en een open kustlijn op een vanzelfsprekende manier.
Xanthos was de hoofdstad van Lycië, een oud koninkrijk aan de Turkse Middellandse Zeekust. De ruïnes liggen op een heuvel boven de vlakte en omvatten een theater, tempels en Lycische grafmonumenten met gebeeldhouwde reliëfs. De site geeft een goed beeld van hoe belangrijk deze stad ooit was in de oudheid. Xanthos werd in 1988 samen met het nabijgelegen heiligdom van Letoon op de UNESCO Werelderfgoedlijst geplaatst.
Het heiligdom van Letoon ligt nabij de oude stad Xanthos in het zuidwesten van Turkije en was het religieuze hart van Lycië. Hier stonden drie tempels naast elkaar: een voor Leto, een voor Artemis en een voor Apollo. Vandaag zijn nog steeds de funderingen, zuilen en mozaïekvloeren te zien die uit het water steken, want de bodem is in de loop der eeuwen gezakt. Samen met Xanthos is Letoon een UNESCO Werelderfgoedsite.
Alanya is een havenstad aan de Turkse Middellandse Zeekust, gebouwd rond een rotsachtig schiereiland met een grote vesting bovenop. De muren dateren uit de Seltsjoekse periode en omringen het hele schiereiland. Vanaf boven heb je een breed uitzicht over de zee, de oude stad beneden en de bergen erachter. Binnen de vesting staan oude huizen, een Byzantijnse kerk en een wachttoren. Aan het water staat de Rode Toren, ook gebouwd door de Seltsjoeken, precies bij de haveningang.
De Rode Toren en de Seljukische scheepswerf in Alanya vormen samen een middeleeuws geheel aan de voet van de vesting. De Rode Toren werd in de 13e eeuw gebouwd om de haven te beschermen en is vandaag het meest herkenbare baken van de stad. Zijn achthoekige vorm in rode baksteen tekent zich duidelijk af tegen de zee. Vlak ernaast ligt de oude scheepswerf, waar schepen werden gebouwd en gerepareerd. De vijf boogvormige gangen die naar het water open staan, maken het gemakkelijk voor te stellen hoe vaartuigen er in en uit voeren.
De Damlataş-grot ligt vrijwel direct aan het strand van Alanya. Ze werd in de 20e eeuw ontdekt toen arbeiders rotsen lieten springen nabij de kasteelheuvel. Binnen hangen stalactieten van het plafond terwijl stalagmieten omhoog rijzen vanuit de vloer. De lucht is warm en vochtig, en het licht accentueert de kalksteenformaties in zachte tinten. Een bezoek is kort en combineert goed met een uitstapje naar het nabijgelegen strand.
Het Salda-meer ligt in de provincie Burdur, ver van de kust, en valt op door zijn bijna witte oevers en het lichtblauwe water. De witte kleur van het strand komt van magnesiumcarbonaatafzettingen die zich in de loop van de tijd hebben opgebouwd. De kleur van het water verandert naargelang het licht en de diepte, maar blijft het grootste deel van de dag helder. Dit meer is een van de weinige plekken in Turkije waar het binnenlandse landschap er totaal anders uitziet dan de rest van de regio.
Sagalassos ligt op meer dan 1.700 meter hoogte in de bergen van de provincie Burdur en is een van de best bewaarde antieke steden van Turkije. De stad was ooit een belangrijk centrum van de Grieks-Romeinse wereld. Op het terrein staan nog steeds een monumentale fontein, een agora en een theater in goede staat. Wie door de ruïnes loopt, krijgt een duidelijk beeld van hoe groot en geordend deze stad eens was. De hoogte en het droge klimaat hebben de steen door de eeuwen heen beschermd. De bergomgeving geeft het geheel een open en direct karakter.
Het Eğirdirmeer ligt in het hart van de regio Isparta, ver van de Middellandse Zeekust. Het is een van de grootste zoetwatermeren van Turkije, omgeven door bergen en groene valleien. Langs de oever groeien appelboomgaarden en kleine dorpjes liggen verspreid in het landschap. Dit meer toont een heel andere kant van mediterraan Turkije: koeler, groener en ver van de zee.
Kızkalesi is een middeleeuws kasteel dat werd gebouwd op een klein eilandje voor de kust van Mersin. Vanaf het strand zie je het duidelijk: een toren die uit het water oprijst, aan alle kanten omgeven door zee. Op het vasteland, recht tegenover het eiland, staat een tweede kasteel. Samen bewaakten de twee forten ooit de toegang tot dit deel van de kustlijn. Het gebied behoort tot de oude regio Cilicië, waar nog veel sporen van vroegere beschavingen zichtbaar zijn.
Cennet en Cehennem betekenen 'Paradijs' en 'Hel' in het Turks, en die namen passen goed bij wat je hier ziet. Het zijn twee reusachtige gaten in de kalksteen bij Mersin, aan de Turkse Middellandse Zeekust. Het gat van het Paradijs is het grootst: je daalt af via een in de steen gehouwen trap, tussen muren die begroeid zijn met planten, tot aan een kleine kapel op de bodem. Dat van de Hel is donkerder en niet toegankelijk voor afdaling, maar je kunt over de rand kijken en zien hoe de rots wegzakt in het duister. Grieken en Romeinen zagen hier een ingang naar de onderwereld, en er zijn veel oude legenden aan deze plek verbonden. Op de Turkse Middellandse Zeekust, waar geschiedenis en natuur vaak samenkomen, zijn Cennet en Cehennem een van de meest opvallende plaatsen.
De oude stad Anemurium ligt aan de meest zuidelijke punt van de Turkse kust, waar de ruïnes bijna direct aan de zee grenzen. Deze Grieks-Romeinse stad was ooit een drukke havenstad en is vandaag een van de meest volledige sites langs deze kustlijn. Je wandelt er door de resten van badhuizen, kerken en woonhuizen, terwijl de Middellandse Zee voor je uitstrekt. De necropolis valt bijzonder op: honderden grafturens staan nog rechtop tussen het gras en de struiken. Sommige gebouwen hebben hun mozaïekvloeren nog intact. Omdat Anemurium ver van de grote toeristische routes ligt, is de site vaak bijna leeg, zodat je de plek op je eigen tempo kunt verkennen.
Adana ligt in het oostelijke deel van de Turkse Middellandse Zeekust, aan de oevers van de rivier de Seyhan. De Taşköprü, een stenen brug uit de Romeinse tijd, overbrugt de rivier al bijna 2000 jaar en is een van de oudste bruggen die nog in gebruik zijn in Turkije. Rondom de brug ligt de oude stad met smalle straatjes, bazaars en oude karavanserais. De Sabancı-moskee, een van de grootste van Turkije, torent boven de stad uit met zijn zes minaretten. Adana staat ook bekend om zijn keuken, vooral om de Adana-kebab, die bij straatkraampjes en kleine restaurants in het centrum wordt geserveerd.
Antakya, het oude Antiochië, ligt aan het uiterste oosten van de Turkse Middellandse Zeekust en was ooit een van de grootste steden van de antieke wereld. De oude binnenstad heeft smalle steegjes, Ottomaanse huizen en oude kerken. Het Archeologisch Museum van Hatay bewaart een van de grootste verzamelingen Romeinse mozaïeken ter wereld, afkomstig uit de villa's en badhuizen die hier ooit stonden. Grieken, Romeinen, Byzantijnen, Arabieren en Ottomanen volgden elkaar hier op, en die opeenstapeling van culturen is nog altijd zichtbaar in de straten van de stad.
Termessos ligt hoog in het Taurusgebergte, op korte afstand van Antalya. Alexander de Grote slaagde er nooit in deze stad in te nemen, en het is vandaag de dag nog goed te begrijpen waarom: het terrein is steil, rotsachtig en moeilijk bereikbaar. Wie de klim maakt, vindt een theater in goede staat, met een wijd uitzicht over de bergen. Daaromheen liggen zuilen, graven en muren die langzaam worden overwoekerd door bomen en struiken. Er zijn geen menigten, geen grote toeristische voorzieningen. Je loopt tussen ruines en bos, bijna alleen met het verleden.
Door deze regio in het voorjaar of najaar te bezoeken, vermijdt u de zomerdrukte terwijl u toch van aangenaam weer geniet. Neem 's avonds de tijd om te verdwalen in de kleine steegjes van de kustdorpen, wanneer de bewoners naar buiten komen om wat lucht te happen. Daar voelt u echt het ritme van het mediterrane leven.
